( 16 ) 



door v. d. Waals indertijd uitvoerig beschouwd., zien wij thans af. 



Maar er is nog een tweede methode, welke m. i. sneller en nauw- 

 keuriger tot het doel voert, nl. de thermodynamische methode. Wat 

 bij de eerste methode nauwelijks in beschouwing kan worden gebracht : 

 aantrekking, langeren tijd bij elkaar blijven der moleculen, vorming 

 van z.g. molecuulzwermen, etc, wordt hier implicite direct m rekening 

 gebracht. 



De thermodynamische (of statistische) methode resumeert eenvoudig 

 in het kort, wat de kinetische methode eerst langs een zeer grooten 

 omweg zou kunnen bereiken. De thermodynamische beschouwing 

 bemoeit zich niet met de lotgevallen van ieder molecuul afzonderlijk, 

 maar gaat alleen den waarschijnlijksten eindtoestand van het systeem 

 na. En de in de kinetische theorie beschouwde botsingen en. tijdelijke 

 molecuulopeenhoopingen zijn - - therniodynamisch beschouwd — niet 

 anders dan de dubbele, drievoudige, viervoudige, etc. moleculen, 

 waarvan de wisselende hoeveelheden slechts functies van wen Tzijn. 



Het is deze methode, welke ik reeds meer dan 10 jaar geleden 

 voor de oplossing van het vraagstuk wilde toepassen en meermalen 

 mondeling heb besproken, maar waarvan ik ben teruggehouden doordat 

 toen de oplossing in geheel andere - - m. i. onvruchtbare — richting 

 werd gezocht. Ik mag thans gerust de kwalificatie „onvruchtbaar" 

 gebruiken, wijl ik zelf daarover eenigszins kan oordeelen. 



Eén onderscheid bestaat er echter tusschen beide methoden. De 

 kinetische methode geeft enkele qaantitatieve uitkomsten, welke de 

 thermodynamische methode nooit zou kunnen geven. Bijv. dat bij 

 v = oo het volume v moet worden verminderd met vier-mml het 

 moleculairvolume, ten einde de juiste waarde te vinden voor den 

 druk. Want dat is een kwestie die in verband staat met de botsing 

 van als volkomen veerkrachtige bollen beschouwde moleculen. 



Maar de correcties die later zijn aangebracht voor de gedeeltelijke 

 bedekking van twee, drie en meer „afstandssferen", kunnen m.i. ook 

 therniodynamisch worden verkregen, door na te gaan hoeveel dubbele, 

 drievoudige, enz. moleculen er tijdelijk gevormd worden. Men komt 

 dan wel niet tot de quantitatieve waarde der coëfficiënten a, p, etc. 

 van vroeger, maar toch met daarmede overeenstemmende grootheden. 

 Terwijl nl. die coëfficiënten «, /?, enz. werden berekend uit de be- 

 schouwing van afgesneden segmenten van zuiver geometrische bollen, 

 worden thans de grootheden &J), AJj, etc. in de berekening opge- 

 nomen, d. w. z. de verandering van het moleculair-volume tengevolge 

 der vorming der dubbele, drievoudige, enz. moleculen. Deze laatste 

 grootheden blijven zuiver empirisch, en kunnen kinetisch worden 

 opgevat als de schijnbare verandering van 46 bij enkelvoudige mole- 



