( 17 ) 



culen, wanneer er twee, drie, enz. in eikaars nabijheid komen - 

 d. w. z. wat hunne uitwerking op den druk betreft, door de „effectieve" 

 vermindering van het beschikbare volume. Ik weet niet of ik mij 

 hier duidelijk genoeg heb uitgedrukt, maar de opmerkzame lezer 

 zal voorzeker de analogie der beide methoden gevoelen. 



Evenwel heeft de thermodvnamisehe methode dit voor, dat nu ook 

 zeer gemakkelijk de invloed der onderlinge aantrekking der moleculen, 

 der energie-verandering bij de vorming van meervoudige molecuul- 

 groepen etc. in rekening kan worden gebracht. 



Wij willen ons hier niet bezighouden met de nauwkeurige oplossing 

 van dit belangrijke probleem, waarbij zich eveneens vrij groote 

 moeilijkheden voordoen, maar alleen een benaderings-mtdrakkmg 

 aangeven, die in de nabijheid van het kritische punt kan worden 

 gebruikt. 



36. Denken wij ons in plaats van n 1 enkelvoudige, moleculen, re, 



dubbele, n, driedubbele, n A vierdubbele, etc, alle moleculen gemiddeld 



w-voudig. Dan geldt volgens (28) van § 30, wanneer wij daarin 



(1 -f (» — 1);:)RT 

 p -\- "/,.■> door vervangen : 



y„ 1-t-C» — 1)/5 



Ai 



c7 „-K«-.) g HT e „-* 



( I -,S) (l+(n_l)fj)«-i (l + ( n _l)^»-i (fiT)n-i 



zoodat wij verkrijgen {e' = e : R n ~ l ) 



9j_ I-K"— U/3 



0" ,„,/, ,,»— I RT v—b 



= c 1 (v — o) e e 



(v-b)»- 



ï 



Ab 



1-i? 



Stellen wij nu in de nabijheid van het kritische punt (i dicht bij 

 J, d. w. z. de veelvoudige moleculen bijna alle in enkelvoudige ge- 

 dissocieerd, en nemen wij verder q <> = aan (zie § 34), dan wordt 

 benaderd : 



ndb 



= c 1 (v — o) e 



l-(5 



Hierin kan (bij het kritisch punt) de associatiefactor re onafhankelijk 

 van v en T ondersteld worden ; in het algemeen is dit natuurlijk 

 niet het geval, daar er bij hooge temperatuur en groot volume 

 gemiddeld een geringer aantal (re) moleculen tot een samengesteld 

 molecuul zullen geassocieerd zijn dan bij lagere temperatuur en 

 kleiner volume. 



2 



Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XX. A°. 1911/12. 



