( os ) 



b. De in het voorgaande beschouwde verandering der massa moet 

 ten gevolge hebben dat men, om een lichaam in beweging te brengen, 

 onder overigens gelijke omstandigheden des te grooter kracht moet 

 uitoefenen naarmate het meer energie bevat. Ook dit zal in bijzondere 

 gevallen door aandachtige beschouwing der in hel lichaam werkende 

 krachten op de proef gesteld kunnen worden. Terwijl een vat dat 

 met een gas of met de zwarte straling gevuld is, eene naar rechts 

 gerichte versnelling heeft, zal het, gas of de straling tegen den wand 

 aan de linkerzijde grooter druk moeten uitoefenen dan tegen den 

 tegenoverliggenden wand. Uit de formules voor den stralingsdruk of 

 uit die voor de botsing zal men dit moeten kunnen afleiden, en wel 

 moet het drukverschil in het geval van het gas uit twee deelen be- 

 staan, het eene onafhankelijk van de moleknlaire beweging, en het 

 andere met de intensiteit daarvan toenemende. 



c. Het ligt voor de hand te overwegen of de inwendige energie 

 van een lichaam ook op het gewicht daarvan een dergelijken invloed 

 heeft als op de massa. Wat de energie der zwarte straling betreft, 

 zal wel niemand dit verwachten. Maar anders is het gesteld met de 

 moleknlaire beweging. Wil men nl. in overeenstemming blijven met 

 het relativiteitsbeginsel, dan mag men niet aannemen dat de onder- 

 linge aantrekking tussehen twee stofdeeltjes alleen van hun onder- 

 lingen afstand afhangt; zij moet door de beweging worden gewijzigd 

 en het is dus niet uitgesloten dat de aantrekking die een stelsel 

 molekulen, b. v. de bovenbeschouwde gasmassa, van de aarde onder- 

 vindt, door de moleknlaire bewegingen wordt veranderd. Ongelukkiger- 

 wijze kan .eene beslissing over dit punt niet worden verkregen, daar 

 voor de aantrekking, wat den invloed der beweging betreft, ver- 

 schillende wetten kunnen worden aangenomen. Volgens die, welke 

 ik bij eene andere gelegenheid heb besproken '), komt, als men zich 

 tot termen bepaalt, die ten opzichte van de snelheden van de tweede 

 orde zijn, in de uitdrukkingen voor de krachtcomponenten de tweede 

 macht der snelheid van het aangetrokken punt niet voor ; de formules 

 bevatten de snelheidscomponenten van dit punt alleen in de eerste 

 macht, vermenigvuldigd met snelheidscomponenten van het aantrek- 

 kende punt. Daaruit zou volgen dat het gewicht niet afhankelijk is 

 van de molekulaire beweging. 



i) 1. c, p. 1239. 



