( 115 ) 



in de gemeenschappelijke snijdings- of aanrakings-zone van het ring- 

 systeem dringen, èn het onduidelijke relief in het middengedeelte dier 

 zone west van de solfatare. 



In de omstandigheid dat van de beide kraterranden, voor zoover 

 nog aanwezig, die van den Rindengan ondanks zijn grootere hoogte 

 beter is bewaard gebleven en daar de tegenstelling tusschen rand en 

 bodem meer uitkomt dan bij den Sempoe, ligt een aanduiding dat 

 eerstbedoelde krater jonger is, althans later tot rust is gekomen dan 

 de andere. In dat gedeelte van het stelsel waar de beide kraters als 

 het ware interfereeren, gaat de Rindengan-wal, de plek op het kaartje 

 als Kètengèn aangeduid, nagenoeg ongestoord door, en is het onzekere 

 relief naar de Sempoe-zijde gekeerd. De ringvormige vlakte wordt 

 hier, naast de solfatare, nog onderbroken door een lage onregelmatige 

 verheffing. Zeker is het feit dat de Sempoe-kraterbodem globaal ruim 

 100 M. hooger ligr dan de Rindengan-bodem hierbij van invloed; 

 maar het komt mij voor dat het relief in dat midden-vak er toch 

 geheel anders zou uitzien zoo de eerste gelijktijdig met of later dan 

 de Rindengan tot rust ware gekomen. 



De Sempoe-krater vormt vrijwel een cirkel met 2,8 a 3 KM. als 

 middellijn. Van den Rindengan-krater kunnen de afmetingen niet worden 

 opgegeven, omdat de zuid- en westzijde door den Sopoetan onzeker 

 zijn en het kaartje naar die zijden onvolledig is. Hij schijnt een 

 gestrekten vorm te hebben gehad met de lengte-richting in NNO-ZZW. 

 Uit het kaartje vinden we voor de lengte een minimum van 2,8, 

 voor de breedte evenzoo ± 1,8 KM. Dit zijn, voor den Indischen 

 Archipel, geen overweldigende afmetingen ; maar ze zijn toch be- 

 langrijk genoeg om te doen inzien dat de uitgeworpen massa's, zoo 

 slechts eenigszins daaraan geëvenredigd, tot ver weg een overheer- 

 schende plaats moeten innemen in de samenstelling van het omge- 

 vende terrein. 



De Midden-Minahassa nu bestaat voor zoover zichtbaar in hoofd- 

 zaak, zuidelijk van het Sopoetan-gebergte onder de dunne laag 

 Sopoetan-zand zelfs geheel, uit licht gekleurde puimsteen-tuf in ge- 

 laagde afzetting, waarvan de herkomst tot dusver nog zeer onzeker 

 is. De gesteenten der Minahassa-vulkanen behooren meestal tot 

 andesiet '), en wijzen reeds door hunne donkere kleur, ook in de 

 slakkige of puimsteenachtige ontwikkeling, dikwijls ook door de 

 aanwezigheid van olivien op basische samenstelling. Dit geldt wel 

 het meest voor het in historischen tijd door de vulkanen geleverde 



l ) Verg. Prof. Dr. H. Bücking : Beitriige zur Geologie von Gelebes ; Sammlungen 

 des Geol. Reichs-Museums in Leiden. Ser. I, Dl. VII, aft. 1, blz. 199—202. 



