( 116 ) 



materiaal ; (Sopoetan s.s., Batoe Angoes en Batoe Angoes baroe). 

 Dat van den eigenlijken Sopoetan onderscheidt zich van al het andere 

 materiaal uit de omgeving door de constante bijinenging van veel 

 olivien, en nadert hierdoor wat de samenstelling betreft tot bazalt. 

 De regel dat, waar in onderscheiden perioden der eruptiviteit 

 verschil bestaat in de samenstelling van het magma, alsdan het jongste 

 magma meer basisch is, moge niet steeds opgaan, aan het Sopoetan- 

 gebergte wordt hij zeer zeker bevestigd. Wat ik in de Minahassa 

 heb gezien heeft mij steeds den indruk gegeven dat er een zekere 

 tegenstelling bestaat tnsschen deze andesietische vulkaan-gesteenten en 

 de lichte puimsteentuf, en althans voor de gelaagde tuffen is duidelijk 

 dat de afzetting daarvan behoort tot een nu afgesloten tijdperk. Op goede 

 gronden mag dus worden aangenomen dat de eigenlijk Sopoetan niets 

 met het ontstaan dier tuffen te maken heeft. In hoever die uiterlijke 

 tegenstelling beantwoordt aan meer wezenlijke petrographische en 

 chemische verschillen, en of ook nog andere der Minahassa- vulkanen 

 aldus kunnen worden uitgeschakeld, deze beide vragen moet ik voor- 

 eerst onbesproken laten ; onze bij hef Menado-onderzoek verzamelde 

 gegevens wachten nog steeds op eindbewerking en staan niet te 

 mijner beschikking. 



Mocht op afdoende gronden de opvatting van de Tondano-hoog- 

 vlakte met haar kamvormigen oostrand en daartegen aangelegerde 

 zeewaarts afglooiende tuflagen als een reuzen-vulkaan, definitief on- 

 houdbaar blijken, wat mij waarschijnlijk voorkomt, zoo zal voor die 

 tuffen zonder bezwaar een herkomst van elders kunnen worden 

 ingeroepen. 



Anders is het op de zuidelijke flanken van het hoogland. De tuflagen 

 komen hier voor in terrein dat onmiskenbaar behoort tot den gemeen- 

 schappelijken vulkaan-voet van de Sopoetan-Manimporok-groep. Hier 

 dus heeft hare aanwezigheid de bewijskracht die we er bij de 

 evenbedoelde Lembean-keten vooralsnog aan moeten ontzeggen. Een- 

 maal gerechtigd tot de conclusie dat de oudere vulkanen van die 

 groep het materiaal voor de puimsteen-tuf hebben geleverd, voor 

 zoover dit hun eigen mantel vormt, mogen we ook gereedelijk aan- 

 nemen dat de erupties uit deze groole kraters tot ver in de omgeving 

 het puimsteentuf-materiaal hebben verspreid. Bevestigt zich dat zulk 

 materiaal ook de ringwallen en bodems van Rindengan en Sempoe 

 samenstelt, dan is een meer direct bewijs geleverd voor de rol welke 

 hier dezen vulkanen wordt toebedeeld. 



Ten opzichte der ligging bestaat tnsschen de solfatare van 1901 

 en de naburige Walèlang bijna volkomen overeenstemming. In 

 beide gevallen ligt de solfatare aan de beek-geul in de vlakke 



