( 122 ) 



dat ook weer aan de beneden-zijde naar de beek afvloeit. Eigenlijke 

 wei-pijpen heb ik niet gezien. 



Ca. 40 M. opwaarts, ongeveer een kilometer beneden de nieuwe 

 solfatare, vormde de modderstroom nog een afzonderlijke midden- 

 strook in het hier omstreeks ly 4 M. breede en 0,1 M. diepe waterbed 

 der Pentoe, met een temperatuur van ± 70°. Dat hier nog geen 

 vermenging had plaats gegrepen mag m. i. wel als een andere aanwij- 

 zing gelden van de viscositeit der modder, gevolg weer van de 

 vermoede aanwezigheid daarin van colloïdaal, vrij kiezelzuur. Ook 

 hier nog kon de aanwezigheid van zwavelwaterstof in de modder, 

 en op de reuk in de atmospheer, worden vastgesteld. Aan weerszijden 

 van het bed was een ca. 1 M. breede strook zachte, grijze modder 

 blijkbaar afkomstig van sterkere perioden in de uitvloeiing, toen de 

 atloopende modderstroom het heele bed vulde. 



Zelfs op den rand der nieuwe kolk konden we, ondanks het 

 woeste koken daarbinnen, niet merken dat naar buiten modder werd 

 rond gespat. Dit moet geschied zijn bij nog veel krachtiger werking, 

 welke dus aanvankelijk een paroxysmalen aard moet hebben vertoond. 

 Tegen de vervaarlijke regens, zooals men die alleen op de bergen 

 in ons tropische archipel-klimaat kan genieten, zou dat slechts tot 

 vijf centimeter dikke modderlaagje zeker niet bestand zijn gebleven, 

 gedurende de paar weken die tijdens ons bezoek sedert het ontstaan 

 der bron reeds moesten zijn verloopen. Ik heb gemeend daaruit liet 

 besluit te mogen trekken dat zulke paroxysmale verhooging der wer- 

 king zich meermalen moest hebben herhaald. Het is trouwens wel 

 te verwachten ♦ dat bij dergelijke nieuw ontstane bronnen eerst na 

 wellicht vrij langen tijd een toestand van permanent evenwicht in- 

 treedt. Zelfs schijnt de van vóór 1821 dagteekenende Walèlang 1 ) in 

 1899, toen zij door Rinne werd bezocht, nog niet in den toestand 

 van gelijkmatige werking te hebben verkeerd. Van daar dan ook 

 vermoedelijk dat de schildering van haar toestand in de verschillende 

 reisbeschrijvingen nog al uiteen loopt. Geheel tot rust was deze 

 solfatare trouwens ook nu nog niet gekomen. We namen eenig bor- 

 relen waar nabij den noordoost-hoek, en af en toe in een klein rond 

 plasje in het half drooggevallen westelijke gedeelte, op de plaatselijk 

 met zwavel overkorste landtongen. 



Bij alle oogenschijnlijke tegenstelling tusschen de kokende kolk 

 van 1901, het betrekkelijk rustig dampende, maar 300 bij 160 M. 

 groote meer van de Walèlang en het lauwwarme poeltje der Roemë- 

 roga, zijn de verschillen m.i. toch slechts gradueel, ook wat de 



') Door Reinwardt vermeld, die deze solfatare in 1821 bezocht. 



