( 123 ) 



grootte betreft. Talrijke min of meer straalsgewijze scheuren aan den 

 voet van den Iv tengènwand, waarin de witte ondergrond en wat 

 zwavel zichtbaar was, en welke eenigszins een denkbeeld gaven van 

 den grooten onderaardschen druk die den modderstroom naar buiten 

 heeft gedreven, gaven tevens den indruk dat bij onverminderde 

 kracht de kolk zich ook naar die zijde nog aanmerkelijk zou 

 vergrooten. 



Deze barsten zijn wel te onderscheiden van de over vrij groote 

 lengte verloopende fijne scheuren, bijna haarspleten, waargenomen in 

 het gruisveld bezuiden onzen Sempoe, en boven aan den Sopoetan- 

 kegel nabij den kraterrand en tot omstreeks vijftien meter langs de 

 noordelijke en noord-oostelijke helling naar beneden. Hier volgen zij 

 vrijwel de niveau-lijnen. De uit dit hoogste gedeelte van den vulkaan- 

 mantel steeds optrekkende damp kwam nu ook uit deze, bij mijn 

 vorig bezoek niet aanwezige spleten te voorschijn. 



Bezuiden den Sempoe waren de scheuren gericht ongeveer volgens 

 N 40° O. Zij zijn m.i. van seismischen oorsprong, en als zoodanig 

 ook van elders bekend. Het vrij compacte grove gruis heeft vol 

 doenden samenhang om deze sporen van de uitwerking der aard 

 bevingen niet al dadelijk weer te doen verdwijnen. Versche afstortingei. 

 in den Sopoetan-krater bewezen dat het los maken van de rand- 

 massa langs concentrisch verloopende lijnen nog iets verder wac 

 gegaan. Dergelijke afstorting van bandvormige partijen van dei, 

 bovenrand is niet tot die laatste aardbevings-periode beperkt ; ze \t 

 ook door de Sarasin's opgemerkt, (l.c. blz. 60); ze hebben aan der 

 noord-oostelijken wand in een trechtervormige verwijding naar bovei 

 toe en eene recht atloopende streeping een grootsche herinnering achter- 

 gelaten. 



De mededeelingen omtrent de vulkanische verschijnselen in den 

 Oost-Indischen Archipel over 1901, (Nat. Tijdschr. v. Ned.-Indië, dl. 

 LXII, blz. 1 70), bevatten twee berichten over den Sopoetan. In het 

 eene, een rapport, gedagteekend 14 Februari, van den controleur van 

 Tondano, wordt het verschijnsel in hoofdzaak juist weergegeven. 

 Van een daarin vermelde tweede modderwel is mij echter ter plaatse 

 niets gebleken, en dit wordt trouwens weersproken door het andere 

 bericht, afkomstig van den Heer Limburg, waarin van slechts één 

 nieuw gat wordt gewaagd. 



Reeds vóór 4 Februari, de dagteekening dezer mededeeling, moet 

 dus het gat zijn ontstaan. Dat, als daarin vermeld, aanvankelijk aseh 

 zou zijn uitgeworpen, wat aan het ontstaan der solfatare werkelijk 

 het karakter eener kleine vulkanische uitbarsting' zou hebben gegeven, 

 kon door mij niet meer worden nagegaan. Overigens brengt de aard 



