( 124 ) 



van het verschijnsel mee dat aanvankelijk zand en puin als het ware 

 werd weggeblazen, zonder dat nog aan een echte asch-eruptie behoeft 

 te worden gedacht, echter alleen zoo niet onmiddellijk ook de modder 

 begon te voorschijn te komen. 



Wat aan aardbevingsberichten is openbaar gemaakt, (l.c. blz. 188 

 e. v.), geeft geen volledig beeld van de seismische onrust welke van 

 af 2 Februari tot in Maart, mogelijk nog tot in April, in de Mina- 

 hassa heeft geheerscht. Er ging in Februari haast geen dag om zonder 

 aardbevingen, welke vooral in de eerste helft dier maand bijna 

 steeds in zwermen optraden, zoodat het veelal ondoenlijk was de 

 afzonderlijke schokken op te geven. De berichten kunnen in zekeren 

 zin geacht worden de kritieke dagen aan te geven. Geen der be- 

 wegingen was van bijzonder groote intensiteit; de meeste bleven 

 tussehen de trappen III en VI der schaal Rossr — Forel. In het 

 zuidelijk gedeelte der hoogvlakte van Tondano schijnt door enkele 

 stooten de intensiteit VII (of wel VIII Mercalli) te zijn bereikt. In 

 het Sopoetan-gebergte wijzen de spleten op nog hoogere intensiteit, 

 voornamelijk in het zuidelijke Sempoe-atrio, minder op den Sopoetan 

 zelf waar het relief hun ontstaan moet hebben vergemakkelijkt. 

 Ongevallen zijn in het geheele gebied niet voorgekomen, en van 

 schade is mij bij het onderzoek niets ter oore gekomen. Het was 

 dan ook minder de hevigheid dan wel de veelvuldigheid der aard- 

 bewegingen, welke, in verband met de verschijnselen aan den 

 Sn|ioetan, bij de bevolking onrust, in de zuidelijke negorijen der 

 hoogvlakte zelfs een begin van paniek te weeg bracht. Ons onder- 

 zoek had al dadelijk de uitwerking dat tal van gevluchten naar 

 hun woonplaatsen terugkeerden, en zich voor den getoonden angst 

 min of meer schaamden. Eigenaardig was het voor ons Europeanen 

 in een der negorijen bij wijze van vergoelijking te hooren dat slechts 

 de valiede inwoners waren gevlucht, zieken en ouden dus aan hun 

 lot waren overgelaten. 



Bij onze geruststellende bevinding, (verg. het meer aangehaalde 

 jaar- en het kwartaal-verslag), ben ik voornamelijk afgegaan op het 

 kennelijk verband tusschen de seismische storing eener- het ontstaan 

 der Pen toe-sol fatare anderzijds, en op het algeheele ontbreken van 

 eenig ander teeken van verhoogde werking in de omgeving. De 

 Sopoetan-krater van waaruit in de eerste plaats een uitbarsting kon 

 worden gevreesd, te meer waar volgens overlevering zijn vroegere 

 uitbarstingen telkens door een paar aardbevingen werden voorafge- 

 gaan, verkeerde in denzelfden toestand van rustige en zwakke 

 f umarolen- werking waarin ik hem bijna twee jaar te voren had 

 gezien. Uit een tweetal bocca's in het zuidelijk gedeelte van den 



