( 280 ) 



Tondano dat op 25 Juni na de aardbeving van dien dag ') verhoogde 

 werking van den Sopoetan was waar te nemen, doet onderstellen dat 

 destijds de werking reeds weer aan het afnemen was geweest. Voor- 

 bijgaand en zonder blijvende gevolgen als de verschijnselen van dit 

 jaar blijkbaar waren, hebben zij echter m. i. belang als een teeken 

 dat de haard nog niet heeft uitgewerkt en bij hervatting wèl den- 

 zelfden weg zou kiezen. 



Na dien is in de berichten van vulkanische verschijnselen in het 

 Sopoetan-gebergte en in de Minahassa niets meer vermeld. Prof. Dr. 

 Wiohmann was zoo vriendelijk mij opmerkzaam te maken op een 

 voordracht van Joh. Ahlbckg, (Monatsberichte der Deutschen Geolo- 

 gischen Gesellschaft, 1910 No. 3 blz. 191 en No. 11 blz. 665), die 

 in 1909 N. Celebes en de Minahassa heeft bezocht. Omtrent het 

 Sopoetan-gebergte komt daarin, na een inmiddels door Wichmann tot 

 hare juiste waarde teruggebrachte aanteekening omtrent de voorge- 

 schiedenis 2 ), het volgende voor : 



„Noch vor einigen Jahren ereignete zich ein neuer Ausbiuch; bei 

 „diesem ganz unvermuteten Ausbruche trat in der Senke zwischen 

 „Soputan und Kelelondei eine gewaltige Lavamasse aus, die noch 

 „heute" (dus 1909 of 1910), ,,im Innern glühend ist und in Be- 

 ,,wegung zu sein scheint. Dieser Lavaausbrueh ist um so bemerkens- 

 „werter, als grössere Lavaergüsse in der Minahassa, wie überhaupt 

 „im Indischen Archipel zu den Seltenheiten gehören" ; (l.c. blz. 193) 

 en ,,.... Die Senke (zwischen Soputan und Kelelondei) steigt etwa 

 „150 m. (gerechnet vom Kessel zwischen Soputan, Manimporok und 

 „Sempoe, dem Lagerplatz der Gebrüder Sarasin) empor, und in 

 „ihrem oberen Teile gewahrt man - - vom Soputankrater ostrand 

 „besonders schön zu sehen — einen flachen, langgestreckten Lava- 

 „kegel. Der Kegel liegt dem Soputanhang zu ; die Oberflache zeigt 

 „deutliche Einbrüche und klaffendc Spaltenrisse nach der Soputan- 

 „seite (dem Steilhang des Kegels) zu ; der Strom (nach Süden ge- 



] ) In de aardbevingsberichten (Nat. Tijdschr. l.c. blz. 174) worden van dien dag 

 voor de Minahassa slechts vermeld een beweging om 1 u. 4 m. loc. t. te Ratahan en 

 in den nacht van 25 op 26 omstreeks lu. loc. t. Het is niet duidelijk welke beving 

 bedoeld is. 



•-) Ibid. 19J0 No. 8/10: Ueber den Vulkan Soputan ia der Minahassa, en 1911 

 No. 4: Ueber die Ausbruche des Soputan in der Minahassa. 



Op enkele mededeelingen van den heer Ahlburg over N. Celebes die met mijne 

 waarnemingen in strijd zijn, hoop ik nader te kunnen terugkomen. Hier zij er op 

 gewezen, dat waar de schrijver het vulkaan-gebergte doet bestaan uit den Manim- 

 porok, Kelelondei en Sopoetan, de verdere opgaaf „von diesen ist besonders der 

 „Soputan in neuerer Zeit wieder in Tatigkeit getreten", in zoover niet juist is, dat 

 de Soepoelan-kegel geheel buiten de eruptieve verschijnselen staat. 



