( 281 ) 



„richtet) teilt sich an der Ostböschung der Senke (ara Kelelondei); 

 „die Oberflache zeigt typische Blocklava ; aus dem Innern aufsteigende 

 „Dampte (die im Verein rnit der ansstrahlenden Hitze ein Naher- 

 „kommen verhinderten) farben die Kruste weisz und gelb. Der 

 „Ausbrnch tand statt am 18 Juni 1908 l ) (nach Angabe des Hukum 

 „tua von Langowan), ohne vorherige Erderschütterungen. Bemer- 

 „kenswert ist, dasz der neue Kegel nnterlialb der Hanptfumarole 

 „des Soputankraterrandes (Ostseite) gelegen ist, dasz in derselben 

 „Riclitung der tatige Masemkrater und die Schlammpfuhle bei 

 „Langowan, endlich die heiszen Quellen bei Passo und ganz im 

 „Osten der neugebildete Parasit Batu Angus baru (Strasse von Lembe) 

 „liegen " 



„Hinzuf ügen will ich noch zu diesem Berichte, dasz ich mic.h der 

 „Lavamassa auf ca. 400 m. genahert und mit einem Zeissglas meine 

 „Beobachtungen (auch kleine Skizzen danach) gemacht habe." (l.c. 

 blz. 667/668;. 



Tot recht begrip dezer mededeelingen, ook aan de hand van ons 

 kaartje, zij opgemerkt allereerst dat daarin voor oost overal noordoost 

 zal moeten gelezen worden 2 ), en voorts dat de naam Kelelondei 

 gebezigd moet zijn in den zin der Sarasin's, dus voor de verheffing 

 op het kaartje Sempoe genoemd. Dat de inzinking tusschen die beide 

 bergen door een rand in tweeën is gesplitst is den steller dan echter 

 ontgaan, tenzij sedert 1906 de nieuwe massa een groote honderd 

 meter hooger zou zijn opgestapeld, en dus de Këtengcn-wand zou 

 hebben opgehouden een kenmerkende lijn te zijn in dit berglandschap. 

 Maar dan had vrij zeker de solfatare van 1901 moeten zijn onder 

 gedekt en door de beide overlaten de massa uit de dalkom stroom- 

 vormig naar buiten moeten zijn getreden. Dat van zulke dan inder- 

 daad geweldige veranderingen ook zonder den heer Ahlburg niets 

 bekend zou zijn geworden, waar in de Minahassa en in de nabijheid 



1 ) Een schrijf- of drukfout voor 1906; daarop wijst ook het begin der eerste 

 aanhaling. 



2 ) Het eerste het beste kaartje van de Minahassa leert dat de lijn Sopoetan — 

 Batoe angoes baroe naar N.O. loopt. Eenigszins zonderling klinkt dat de heer A. 

 den Sopoetan, over het nabij gelegen Langowan en Passo, dan echter pl.m. de 

 geheele Midden- en Noord-Minahassa en de daarin liggende talrijke vulkanen en 

 vulkaan-groepen overspringend, in verband brengt met den Batoe angoes baroe. 

 Op bescheidener wijs is die hydrothermale lijn naar ik meen het eerst door Koor- 

 ders aangegeven. In een land zoo vol vulkanen, warme, gas- en modderbronnen 

 zijn dergelijke aligneeringen natuurlijk in allerlei richtingen mogelijk. Zonderling 

 is het ook dat hier de Batoe angoes baroe zonder meer als parasiet wordt ge- 

 noemd, waardoor een buitenstaander allicht zou meenen met een parasiet vanden 

 Sopoetan te maken te hebben. Een parasiet is het, maar van een geheel ander 

 vulkaanstelsel, ver weg in het uiterste noordoosten van de Minahassa. 



20 

 Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XX. A°. 1911/12. 



