( 282 ) 



nauwgezette Europeesche waarnemers gevestigd zijn die met weten- 

 schappelijken ernst gegevens verzamelen, is toch wel zeer onwaar- 

 schijnlijk. Om wat er staat en meer nog om wat er niet staat, meen 

 ik dat de heer A. in werkelijkheid niets meer heeft gezien en kunnen 

 zien dan wat in het vorenstaande naar de aanwijzingen van Dr. Schoch 

 is beschreven. Alleen zou misschien in 1907 wat meer nieuw materiaal 

 kunnen zijn bijgekomen, en alsdan de kegel 5, welken m. i. slechts 

 een ephemeer bestaan is toe te kennen, verdwenen kunnen zijn. Ik 

 kan mij echter voorstellen dat van uit den noordoostelijken Sopoetan- 

 kraterrand uit de hoogte gezien slechts de kegel 4 opviel, en de 

 zooveel lagere kegel 5 als onbeduidende verheffing van boven af' 

 onopgemerkt bleef. 



Juist, aan de omstandigheid dat de heer Ahlbürg de nieuwe massa 

 aanschouwde van den Sopoetan-kraterrand, dus van een andere zijde 

 dan de heer Schoch, ontleenen deze mededeelingen niettemin zekere 

 waarde als aanvulling en bevestiging van die van laatstgenoemden 

 berichtgever. De ■ massa vertoonde zich zooals zij zich naar onze 

 voorstelling van dat hoog gelegen punt vertoonen moet, van alle dal- 

 waarts gekeerde zijden flauw oploopend naar de excentrisch gelegen 

 verheffing van krater 4, aan welks achterzijde de Sopoetan-flank 

 vrije ontwikkeling verhinderde, terwijl de hoofdmassa zich natuurlijk 

 dalwaarts bewoog, zoodat aan de zijde van den Sopoetan een steiler 

 talud en de aanvankelijke onregelmatigheden bewaard konden blijven. 

 Dat het hoogste gedeelte niet als kraterkegel is herkend is niet te 

 verwonderen, als men bedenkt dat hier, - anders dan aan den 

 Roeang, - prop-massa en rand zich niet differentieeren. Daarentegen 

 schijnen de richtingen der stroomsgewijze uitbreiding', op het kaartje 

 door pijlen aangeduid, van bovenaf duidelijker te zijn, omdat zóó 

 beter overzicht verkregen kon worden dan voor den heer Schoch van 

 uit veel lagere standpunten mogelijk was. 



Er blijkt niet of het inwendig gloeien, het van binnen uit opstijgen 

 van dampen en de uitstralende hitte op den geheelen omvang der 

 massa betrekking hadden, dan wel beperkt waren tot het hoogste 

 gedeelte, en wat aanleiding gegeven heeft tot de meening dat de 

 massa nog in beweging zou zijn. Is deze opmerking' gegrond dan 

 komt het mij waarschijnlijker voor dat een „Nachschub" is ingetreden, 

 kort vóór het bezoek van den heer A. en zonder de in de omgeving 

 merkbare bijverschijnselen. , 



In een enkel opzicht lijken de mededeelingen in strijd met hetgeen 

 ik heb gemeend uit die van den heer Schoch te mogen afleiden, 

 waar de heer A. spreekt van lava of bloklava en zelfs van een 

 lavakegel, in zoover dit, in onderscheiding van sinter, kan geacht 



