( 283 ) 



worden te beteekenen dat de massa in gesmolten toestand aan don 

 dag is gekomen en eerst daarna in compacte gesteenteblokken is 

 gestold. Zijne nadere aanteekening dat hij zijn waarnemingen door 

 een verrekijker heeft gedaan doet mij echter gelooven dat met die 

 termen niet bepaald een zoodanige nauwere habitueele begrenzing is 

 bedoeld, Ik vind dus geen aanleiding mijne meening te wijzigen dat, 

 als bij den Roeang, versintering aan het werk is geweest, welke ik 

 als wezenlijk beschouw voor dit soort erupties, bestaande in het lang- 

 zaam, dus niet explosief, te voorschijn komen van vast materiaal in 

 blokken en gruis. Een echte lava-eruptie hier zou merkwaardig 

 genoeg zijn om te doen hopen dat nadere berichten uit de Minahassa 

 de nu ontstane onzekerheid spoedig mogen opheffen. 



Ook bij de verschijnselen van 1906, en naar uit het aangehaalde 

 kan worden afgeleid tot in 1909, heeft de eigenlijke Sopoetan 

 geenerlei verhooging van werking getoond, evenmin als tijdens de 

 overigens zooveel minder beteekenende verschijnselen van 1901. Het 

 negatieve feit dat deze indrukwekkende en alles behalve uitgewerkt 

 lijkende krater ! ) geheel passief bleef bij alles wat er aan vulkanische 

 verschijnselen aan zijn voet plaats greep, is misschien niet minder 

 merkwaardig dan de positieve feiten-reeks zelf, en kan ons slechts 

 opnieuw versterken in de opvatting dat de eigenlijke oorzaak dezer 

 recente- werkingen, de vermoedelijk op zich zelf reeds niet primaire 

 inagma-haard, op geringe diepte zetelt. Niet minder opmerkelijk is 

 dat, terwijl om de plaats in zekeren zin gezegd zou kunnen worden 

 dat de oude Rindengan-vulkaan zijne werkzaamheid heeft hervat, 

 het te voorschijn gekomen materiaal gelijk gezegd petrographisch 

 overeen schijnt te komen met dat der eigenlijke Sopoetan-erupties. 



Het ligt nu voor de hand verband te zoeken tusschen de verschijn- 

 selen van 1901 en van 1906/1909. Doch de aard van het verband 

 is niet zoo dadelijk in te zien, en in elk geval niet zoodanig dat de 

 eerste een directe voorbode van de laatste moeten geweest zijn ; daar- 

 voor was telkens het gebeurde te zeer gelocaliseerd, tot plekken die 

 voor de beide gevallen 600 M. uiteenliggen. Men zou zich van den 



i) De meening van den heer Ahlburg (I.c. blz. 193 en 6G6), dat de kraterbodem 

 zich sedert de uitbarting van 1838(?) uit onbekende diepte tot 200 en 100 M. onder 

 den rand, door afstorting der zijwanden, zou hebben verhoogd kan ik niet geheel 

 toegeven. In 1899 en 1901 heb ik, evenzeer als de heer A. in 1909, aan den 

 voet der afstortingshalden den m. i. kennelijk nog oorspronkelijken bodem, met 

 zijne bocca's aan de zuidzijde kunnen zien, overal daar waar mij de „horror vacui" 

 en het profiel van den kraterwand onder het standpunt niet verhinderden naar 

 beneden te kijken. De zinsnede van Rinne, waarop A. zich beroept, ook aange- 

 haald door Wichmann in zijne kritiek (l.c. blz. 593), schijnt mij dan ook niet te 

 beteekenen wat A. er blijkbaar uit heeft gelezen. 



20* 



