f285 ) 



omstreeks middernacht van 25 op 26, met een intensiteit van VII 

 a VIII (Rossi-Forel) te Tomohon '), Tondano en Menado") naar ook 

 ter plaatse is opgemerkt, gevolgd werd door een verhooging der 

 vulkanische werking. We hebben dus wel het recht deze schudding 

 als een werkelijk vulkanische aan te merken, en dan is niet zonder 

 belang dat zij toch te Batavia is geregistreerd. Buiten dat toch wel 

 niet toevallig samentreffen, bepaalt zich het herkenbare verband tot 

 een vergroote frequentie der aardbevingen voornamelijk in Juni. 

 Zoolang de bewegingen van vulkanischen oorsprong niet stelselmatig 

 van de werkelijk bathu-seismische zijn te schiften is ook niet meer 

 te verwachten. 



Blijkens het overzicht B is een dergelijk meer of minder duidelijk 

 samentreffen van meerder seismische onrust in de Minahassa met 

 verhoogde of vernieuwde werkzaamheid van niet al te verwijderde 

 vulkanen, behalve voor het besprokene en dat in Februari/Maart 1901, 

 ook nog te constateeren : voor 1889 ten opzichte van den Roeang 

 en begin September voor de onderzeesehe vulkanische verschijnselen 

 bij Mahengetan, misschien 1893 voor den Lokon en 1898 en 1904 

 wederom voor den Roeang; maar even dikwijls is zelfs dit vage 

 verband niet te herkennen ; zoodat ten slotte alleen dit voor de 

 Minahassa en het aangrenzende eilanden-gebied als vaststaand kan 

 worden aangenomen, dat in het algemeen een versterking van het 

 seisme gepaard gaat met de hoogere vulkanische werkzaamheid der 

 laatste jaren. 



Alvorens deze aanteekeningen te besluiten, nog een enkele opmerking 

 omtrent de mededeeling van den heer Ahlburg, op gezag van inlandsche 

 berichtgevers, dat de Sopoetan bij de laatste of desnoods een vorige 

 groote uitbarsting zijn spits zou hebben verloren en dat toen de groote 

 krater zou zijn ontstaan (l.c. blz. 193). In de eerste plaats maakl de 

 kegel, van noord gezien niet den indruk te voren spitser te zijn 

 geweest dan nu. Bij vele der zoo regelmatige vulkaan-bergen brengt 

 de afstomping van den kraterrand, bij den Sopoetan is dit van zuid 

 het geval, den indruk te weeg alsof van den kegel de kop als met 



!) „Op tafel liggende geldstukken gleden er af; klokken stonden stil; het water 

 „spatte uit lampetkannen. Gerommel voor en na den schok. De zware schok 

 „werd gevolgd door drie lichtere. In het naburige Tondano begon door de be- 

 „ weging van den grond de kerkklok te luiden". (Mededeeling van den heer 

 A. Limburg). 



2 ) „Boomen zwiepten duidelijk, hanglampen slingerden ruim 0,5 M. uit het lood 

 „(slingerlengte ± 2V 2 M.)". Amplitude dus ± 22°. „Scheuren in muurwerken" 

 (Mededeeling van den heer F. A J. Kedchenius). 



