( 309 ) 



Scheikunde. - De heer 1 J . van Komiii rgii biedl eerie mededeeling 

 aan van den heer F. M. Jaegeh : „Een merkwaardig <i<'r<il 

 van isopoh/morfie bij zouten der alkali-metalen". 



(Mede aangeboden dooi- den Heer A. F. Holleman}. 



§ 1. De talrijke onderzoekingen, welke verricht zijn om de morfo- 

 tropische verwantschap der alkali-metalen vasl ie stellen, kunnen 

 gezegd worden, wel tot "een ander inzicht gevoerd Ie hebben, dan 

 tot de overtuiging, dat 't probleem der wederkeerige vervanging 

 dezer metaal-atomen er een is van kaast hopelooze gekomplieeerdheid. 



De nauwkeurigste onderzoekingen op dit gebied, — die van Tutton, 



- voeren den auteur, onder volledige negatie van alle andere goed 

 gekonstateerde feiten, tot de slotsom, dal althans de metalen K, Rb 

 en Cs duidelijk eene isomorfolrope verwantschap bezitten, welke 

 numeriek parallel gaat met de opklimming hunner atoomgewichten, en 

 dal A7/, en Tl in vele opzichten buiten de reeks te stellen 

 zijn. doeh dat bij eventueele vormverwantschap, het uYAYj-radikaal 

 een invloed uitoefent, welke tusschen dien van Rb en Cs instaat. 

 In optisch opzicht schijnen geene regelmatigheden vast te stellen te 

 zijn. (ielijk bekend is, hebben Tutton's sehoone onderzoekingen alleen 

 betrekking op de alkali-sulfaten, de alkali-selenaten, en op de mono- 

 kline dubbelsulfaten en dubbelselenaten der formule: II'., Me" (S0 4 ). 2 , 

 6H 2 o en R\ Me" (Se ()<)„ QH, o. 



Reeds in deze onderzoekingen blijkt hier en daar, dat de getrok- 

 ken konklusie's als te algemeen moeten beschouwd worden. Zoo 

 b.v. is bij de selenaten, de Tl- verbinding zéér analoog aan het 

 /ió-zout; 't verschil in moleknlairvolume is hier slechts 0,4%, 

 tegen 1,4% tusschen 't Rb- en (XH J-zout. Bij de sulfaten is dit 

 verschil tusschen Rb- en 7Y-zout cirka 0,8%, tusschen TI- en 

 (JY// 4 ;-zout slechts 0,08°/ 0J en een dergelijk zéér gering verschil 

 tusschen A '/Ij- en 77-zout trefl men ook aan bij ammoniumzink- 

 sulfaat en thallozinksulfaal (0,03 f / )> zoodat de plaats van 't {.YHj 

 tusschen 't Rb en 't Cs, in déze opzichten zeker minder juist is, 

 dan in de nabijheid van 't Tl. 



Dat echter, zoodra men de groote massa feiten in aanmerking 

 neemt, welke door andere onderzoekers dan Tutton bijeengebracht 

 zijn, er van deze, als algemeenheden beschouwde wetmatigheden, 

 weing overblijft, kan reeds eene vluchtige rekapitulatie leeren : 



J. De bitartraten van A", Rb, Cs, .V// 4 en Tl zijn rhombisch- 

 hisphenoïdisch, en vormen, eene isoforine reeks. Daarin staan 't Ill>- 



