( 324 ) 



men bij de gewone manier van werken bezwaren, dan wordt de 

 werkwijze veranderd; doeli zoo, dat men 1° zoo weinig mogelijk 

 van de tol nu loe gevolgde methode afwijkt, zoodat een erge mis- 

 lukking der proef, waarbij groot ünanlieel nadeel zou kunnen ontstaan, 

 is uitgesloten - 2° worden aan het experiment beperkingen gesteld 

 door den aard, de grootte en de inrichting der aanwezige apparaten. 

 Zoo zal het b.v. dikwijls onmogelijk blijken een temperatuur te 

 bereiken, die aanmerkelijk liooger is dan de normale, omdat de 

 capaciteit der in of bij een bepaald toestel aanwezige verwarmings- 

 inrichting daartoe niet voldoende is. 



Heeft het op «leze wijze uitgevoerd experiment een niet ongunstig 

 resultaat, dan worden de omstandigheden der proef onthouden, en 

 deze een volgende maal weder toegepast. Bij hernieuwd gunstig 

 resultaat ontstaat zoo op den duur een regel: Treedt onder bepaalde 

 omstandigheden deze of gene stoornis in, dan handele men volgens 

 dit of dat bepaald recept. 



Er zijn er onder die regels, die de beteekenis van wetten hebben 

 gekregen en welker ontdekking voor de industrie werkelijken voor- 

 uitgang heeft befeekend ; doch er zijn vele andere, welker toepassing 

 meer nadeel dan voordeel heeft gebracht. Het experiment in hel 

 bedrijf, hoewel van zeer groot nut, is niet voldoende. 



Hiertegenover staat het laboratoriumexperiment '). Dit is niet ge- 

 bonden aan de beperkingen en de gevaren, die het experiment in 

 het bedrijf zoo moeilijk maken, doch kan vrijelijk zijn weg gaan, 

 Het is nu opvallend, hoe gering in sommige industrieën de invloed 

 is, dien hel laboratoriumexperiment op de werkwijze in het bedrijf 

 kan uitoefenen. De oorzaak van dezen misstand is m. i. zeer dikwijls 

 hierin gelegen, dat degenen, die dit onderzoek verrichten, te weinig 

 gebruik maken van de eigenaardige voordeelen, die het laboratorium- 

 experiment boven hel experiment in her. bedrijf biedt. Zij doen hunne 

 proeven veel te eng aan het bedrijf in zijn tegen woordigen vorm 

 aansluiten. Zeker geeft dit meer kans op onmiddellijk succes, maar 

 van den anderen kant bereiken zij dan zelden meer dan het expe- 

 riment in het bedrijf reeds heeft doen kennen. Het laboratorium- 

 onderzoek dient breeder te worden opgezet; zijn eenmaal de weten- 

 schappelijke grondslagen der behandelde questies vastgelegd, dan kan 

 men overgaan tot proeven, die zich nauwer aan een bepaald bedrijf 

 aansluiten. Zoo zal ook slechts een ietwat breed opgezet onderzoek 

 van het stelsel kalk, suiker en water licht kunnen verschaffen 

 omtrent vele niet verklaarde verschijnselen, die zich bij bepaalde 



b 



: ) Natuurlijk wordt daarmede niet bedoeld de chemische fabnekscontrole, 



