( 343 ) 



kundigen is dat niet het geval. Veelal neemt men aan, dat de wet 

 van behoud van bewegingsmoment wèl vervuld is. Daartoe is het 

 noodig dit begrip uit te breiden en ook in het electromagnetisch 

 veld een zeker bewegingsmoment aan te nemen. Aangaande de wet 

 actie =r reactie echter zegt men veelal, dat zij niet vervuld is. Het 

 is gemakkelijk ook het krachtsbegrip zoo uit te breiden, dat er aan 

 deze wet wèl voldaan is. Daartoe is het slechts noodzakelijk ook 

 de tijdafgeleide der in het electromagnetisch veld zetelende hoeveel- 

 heid van beweging als kracht op te vatten. 



Hiertegen wordt als bezwaar aangevoerd, dat wij den aether als 

 stilstaande moeten denken en dat het dus geen zin heeft van een 

 kracht te spreken die erop wordt uitgeoefend. Maar indien wij aan 

 dien stilstaanden aether wel een bewegingsmotnent toekennen, kunnen 

 wij er toch evengoed een kracht op laten werken. Beter is echter 

 deze uitdrukkingen te vermijden en het bewegingsmoment aan de 

 electromagnetische energie toe te kennen, en ook de kracht als op 

 die energie uitgeoefend op te vatten. Zoo kent men ook de entropie 

 niet aan de ledige ruimte of aan den aether, maar aan de stralings- 

 energie toe. 



Ten slotte zijn dit eigenlijk woordkwesties. Belangrijker is de 

 vraag, of ook aan de eenparigheid dei- zwaartepuntsbeweging is 

 voldaan. Het is duidelijk, dat men tol een systeem kan komen, 

 waarbij er aan voldaan wordt, wanneer men zich voorstelt, dat het 

 electromagnetisch bewegingsmoment ook aan een massa toekomt, die 

 in beweging verkeert. Wil men dit denkbeeld nader uitwerken, dan 

 blijken twee opvattingen mogelijk te zijn. Wij zullen ons als voorbeeld 

 een stilstaand lichaam denken met massa M, dat door een parallellen 

 stralenbundel getroffen wordt. Die bundel vertegenwoordigt een zeker 

 bewegingsmoment, dat wij door m c zullen voorstellen, daar de straling 

 zich met lichtsnelheid voortplant. Wordt die bundel door het lichaam 

 geabsorbeerd, dan moet het totale bewegingsmoment constant blijven. 

 De eene mogelijke opvatting is nu die van Poincaré 1 ), die zich 

 voorstelt, dat de massa M met een snelheid v in beweging komt, 

 zóó dat er voldaan wordt aan de vergelijking Mv =±= me. Om nu 

 echter de zwaartepuntssnel lieid constant te houden was Poincaré 

 genoodzaakt aan te nemen, dat de massa m tot rust werd gebracht 

 en niet vernietigd werd, maar stil bleef staan daar ter plaatse waar 

 de energie door het lichaam was geabsorbeerd, terwijl het lichaam 

 zich voortbewoog. Zooals Poincaré zelf opmerkt, is een physische 

 beteekenis aan deze theorie niet te hechten. 



l ) H. Poincaré. Livie Jubilaire dédié a H. A. Lorentz p. 252 Anno 190Ü. 



