( 354) 



moment (2m -f- n O » *)• Brengt men één electron in beweging en laat 

 men het andere in rust, dan is het bewegingsmoment mo -f- im lf »; 

 want de massa m li , midden tusschen de electronen in blijvende, 

 beweegt met een snelheid £ e. Dit geldt echter alleen voor quasi- 

 stationaire beweging, en wij moeten in het oog houden, dat de eisch 

 voor quasistationaire beweging hier veel zwaarder te vervullen is 

 dan bij één enkel electron. Voert het electron bij voorbeeld trillingen 

 uit, waarvoor 1 <^ r, dan zal de in het veld zetelende massa, die 

 een bijdrage tot m 12 levert, niet overal geacht mogen worden een 

 snelheid A u te bezitten. Men kan dan die massa niet door een in 

 het zwaartepunt geconcentreerde massa vervangen en de massa van 

 het electron mag niet met h m, a vermeerderd worden gedacht. 



Beschouwt men als bijzonder geval electronen op de zon. Deze 

 hebben grooter potentieele energie dan die op de aarde. Moet men 

 ze nu ook grooter massa toekennen en dus verwachten, dat ook de 

 periode vergroot zal zijn? 2 ) Het antwoord op deze vraag hangt 

 klaarblijkelijk ervan af, of die potentieele energie al of niet met de 

 electronen meebeweegt en dezelfde snelheid heeft als deze. Indien 

 de gravitatie zich met oneindige snelheid voortplant, zullen wij wel 

 mogen aannemen, dat de zwaartekrachtsenergie met het electron mee- 

 beweegt, en dan zou de massa der electronen op de zon inderdaad 

 grooter zijn dan die op de aarde. Plant de gravitatie zich echter met 

 lichtsnelheid voort, dan zou die conclusie niet gewettigd zijn. 



Indien de door Einstein verwachte verschuiving der spectraallijnen 

 in het zonlicht dus niet optreedt, is dit geenszins een bewijs, dat 

 men aan de energie geen massa moet toekennen ; maar wel zou er 

 door worden bewezen, dat de gravitatie zich met eindige snelheid 

 voortplant. Indien het effect wel optrad, zou dit aantoonen, dat de 

 gravitatie zich met oneindige snelheid voortplant, of althans met een 

 snelheid, die zeer groot is vergeleken bij die van het licht. Het op- 

 treden van het effect zou dus in directe tegenspraak zijn met de 

 relativiteitshypothese. 



§ 5. Wij zullen nog het volgende bijzondere geval beschouwen. 

 Een staaf van 1 cM 2 doorsnede ondergaat een drukking t xx in de 

 lengterichting (de A-richting). Tevens beweegt zij zich met een snel- 

 heid o in de positieve A-richting. Zij W de dichtheid der energie 

 in de staaf, dan zou volgens de klassieke mechanica de hoeveelheid 

 energie, die door een stilstaand, loodrecht op de A-as aangebracht 

 vlak getransporteerd wordt, gelijk zijn aan : 



1 ) Verg. L. SiLBEnsTEiN, Phys. Zeitschr. XII, p. 87, Anno 1911. 



2 ) A. Eit«sTEiN, Jahrbuch der Radioakt. u. Elektr. IV, p. 459. 



