( 357 ) 



nemingsgebieden steekhoudend zijn gebleken, ook geldigheid toe te 

 kennen op waarnemingsgebieden, waarvoor haar geldigheid niet 

 experimenteel is aangetoond. Een dergelijke generalisatie is uit den 

 aard der zaak hypothetisch. Het feit, dat beide geheel verschillende 

 wegen hier dezelfde resultaten opleveren, kan allicht als een beves- 

 tiging van de juistheid der hypothesen worden aangemerkt- 

 De vraag ligt nu voor de hand of de onderstelling aangaande de 

 massa der energie niet alleen in speciale gevallen, maar ook vol- 

 strekt algemeen in overeenstemming is met de relativiteitshypothese. 

 De meest algemeene methode om die vraag op te lossen schijnt 

 wel die van Laue te zijn. Zijn redeneering komt in principe op het 

 volgende neer. Neemt men de zestien grootheden : 



ï (3; 

 Pxx pxy Pxz ^-x 



c 



Pyx Pyy Pyz — ^y 



Pzx Pzy Pzz 



c 



-<B X - ©„ - S 2 — W 

 c c J c 



en differentieert men de vier op een horizontale rij staande grootheden 

 respectievelijk naar x, y, z en iet en stelt de som der vier 700 

 gekregen termen nul *). De vier horizontale rijen leveren vier der- 

 gelijke vergelijkingen, waarvan de drie eerste de toename van het 

 bewegingsmoment bepalen, terwijl de laatste de energiewet weergeeft. 

 De onderstelling aangaande de massa der energie is nu daardoor 

 ingevoerd, dat men in de vierde horizontale rij en in de vierde 

 verticale kolom dezelfde grootheden heeft geschreven. 



Door te postuleeren, dat die zestien grootheden zich bij overgang- 

 op een bewegend assenstelsel als de elementen van een vierdimen- 

 sionalen tensor zullen transformeeren (wat aanleiding geeft tot de 

 reeds geciteerde vergelijkingen (102)) postuleert Laue nu, dat de 

 hypothese aangaande de massa der energie met de relativiteits- 

 hypothese in overeenstemming zal zijn. De vraag is echter: heeft 

 men recht te postuleeren, dat die grootheden zich op de aangegeven 

 wijze zullen transformeeren? Wij moeten in aanmerking nemen, dat 

 het hier afgeleide grootheden geldt. Uit de vergelijking S* = .Sj)!)^. bij- 

 voorbeeld blijkt, dat, als men reeds heeft aangenomen hoe q en hoe 



: ) Dit nul stellen is een uitdrukking van de hypothese, dat er geen afstands- 

 werking plaats vindt. Laue voert deze onderstelling niet nadrukkelijk in, zoodat 

 de vergelijkingen bij hem een rechter lid hebben, dat van nul verschillend is. 



