( 370 ) 



volgende blijken dal de kritische grootheden door de enkele aanname 

 van associatie mei de daarmede gepaard gaande volumeverandering 

 A5 eveneens volkomen juisl worden weergegeven. Wij zullen vinden 

 dat de samengestelde moleculen bij her kritische punt tot een bedrag 

 ,i = 0,95 in enkelvoudige moleculen zijn ontleed ('/._.„ deel is dus 

 nog slechts complex), terwijl de waarde van Lh hij aanname van 

 een associatie tot 2- a 3-voudige moleculen in de nabijheid van hel 

 kritische punt juist zoodanig uitvalt, dat het grensvolume (b,, = vb 2 

 hij v = oo) behoorlijk tot ongeveer de helft [b ==b 1 , waar #, = 1 /, vb, 

 gevonden wordt) is afgenomen, wanneer /• = // is geworden. 



Daarbij komt dan nog de omstandigheid dat het minimale moleculair- 

 volume b bij v = b bij elke temperatuur hetzelfde uitvalt. Want hoe 

 hoog en hoe laag ook de temperatuur zij, in de uitdrukking (J) 

 voor /ï (zie § 2) zal altijd bij v == b f? = zijn; derhalve, wegens 

 de bovenstaande uitdrukkingen voor b en Lb, b„ = f.\ , waarin 6, 

 het inoleculairvolume der complexe moleculen is. En omgekeerd zal 

 bij elk volume de waarde van l>„ bij 7'==0 wederom == i, zijn, 

 daar ook bij 7'=0 de dtssociatiegraad fi lol zal naderen. Er is 

 derhalve niet alleen slechts één grensvolume bij groot volume en 

 hooge temperatuur, maar ook slechts één grens volume bij gering 

 volume en lage temperatuur; dit laatste ongeveer de helft van het eerste. 



De verschillen die er in de gereduceerde toestandsvergelijking nog 

 overblijven bij verschillende stoffen, en waarop van der Waals op 

 blz. 1311 (midden) wees, kunnen nu ook gemakkelijk verklaard worden 

 door een eenigszins afwijkende waarde van [1 (en wellicht ook van 

 LI, . Wanl hel is duidelijk dal de dissociatiegraad der complexe molecu- 

 len niet bij elke slof dezelfde zal zijn. Deze zal natuurlijk geheel 

 afhangen van de konstanten der dissociatievergelijking (1). En zoo 

 zullen er ook stoffen gevonden moeien worden mei abnormaal sterk 

 afwijkende waarden van ,> : de z-g. anomale stoffen. 



Ook de waarde van r kan verschillend zijn. Hel zal nl. eveneens 

 van de konstanten dw slof afhangen, hoeveel moleculen zich bij ver- 

 schillende temperaturen en wolumina tot een complex molecuul zullen 

 vereenigen. Ik heb er in mijn laatste Verhandeling over den Vasten 

 Toestand reeds op gewezen (blz. J7 onder), dal ook r een functie 

 wan v en T zal zijn, en dat er bij lage temperatuur en klein 

 volume gemiddeld een grooter aantal moleculen zich zullen associeeren 

 dan bij hooge temperatuur en groot volume. Maar in onze volgende 

 beschouwingen zullen wij deze afhankelijkheid voorloopig verwaar- 

 loozen, daar wij ons uitsluitend zullen beperken tot de kritische 

 grootheden. Eu bij dat volume en die temperatuur zal r ongeveer 

 te zijn, 



