( 371 ) 



geassocieerd zijn (ongeveer 7ao)> zullen gemiddeld associaties van ivvee- 

 a drie-voudigë moleculen zijn. [Bij T=ooen v = x zullen natuurlijk 

 de uiterst weinige complexe moleculen, alsdan nog aanwezig, en waar- 

 van het aantal tot nadert, nog slechts tweevoudige zijn.] 



In niijii laatste Verhandeling kwam ik (p. 11)) tot liet besluit dat 

 r bij het kritische punt ongeveer 3 is. Maar dat was slechts een 

 benaderingsberekening: een nauwkeuriger berekening doet voor r 

 een waarde 2 a 3 vinden. 



En thans gaan wij er toe over de kritische grootheden uit de 

 toestandsvergelijking af' te leiden in de onderstelling der veranderlijk- 

 heid van b uitsluitend tengevolge van de afhankelijkheid van den 

 dissociatiegraad t J van het volume v, terwijl bij RT nog de factor 

 1 — J- r - 1) t i komt, daar er in het geheel 1 — t i complexe moleculen en 

 iY? enkelvoudige moleculen zullen zijn, waarbij i> het aantal (door ons 

 voorloopig konstant ondersteld, zie boven; gemiddeld tot één samen- 

 gesteld molecuul geassocieerde enkelvoudige moleculen zal voorstellen. 



Ook de grootheid o zal door ons konstant worden ondersteld (zie 

 Vaste Toestand VII, p. 13 onder — 14), zoodat de door van dek Waals 

 ingevoerde contractie in de waarde van a niet in onze afleidingen 

 wordt ingevoerd. Trouwens liet aantal tot één complex molecuul 

 geassocieerde moleculen (gemiddeld 2 1 /,) is daarvoor bij de kritische 

 temperatuur niet groot genoeg, zoodal voor deze contractie (zie ook 

 van der Waals, Schijnassociatie, p. 90 — 91) geen enkele reden zou 

 bestaan. Wij beschouwen derhalve de formule 



a = «/"«i + 2tt 1 n',a I] -f- re 3 2 a s 



a , a 



als geldig, welke met //, = 1 --- ,-J, //„ — //,->, a ls — '— , ffl 2 = óvér- 



n ir 



gaal in a = a l , waarbij en dit ook in het vervolg, wanneer 



niet het tegendeel wordt bewezen -steeds w-voudig moleculaire 

 hoeveelheden der stof worden beschouwd. 



De hier volgende formule- werden reeds iri 19Ó8 door mij afgeleid, 

 en gepubliceerd in de Arch. Te vier ('ij 11, Troisième Partie : ,/f/u'on'r 

 d( ('nssociation etc", waar (zie p, 25 — 34) betrekkelijk eenvoudige 

 uitkomsten werden verkregen. .Maar deze formules gelden slechts 

 voor het »eval » = 2, en wij zullen derhalve hier de afleiding nog- 

 maals geven voor het geheel algemeene geval dal niet 2, maar v 

 moleculen lol een complex molecuul zijn geassocieerd, waarbij dan 

 tevens nog 

 aangebracht. 



evens nog enkele vereenvoudigingen in de afleiding zullen worden 



2. De algemeene formule voor ,j werd voor hel geval van r 

 moleculen reeds afgeleid in mijn Vaste Toestand VII, p. 3 — 5. Wij 



