( 426 ) 



sen op een rechte lijn, wat alleen dan practische beteekenis heeft, 

 zoo de punten 2 en 3 samenvallen : op dat oogenblik gaan dan ook 

 de twee binodale lijnen in punt 1 in één doorloopende lijn over. 

 Onder andere omstandigheden kunnen dus de beide binodale lijnen 

 in een hoekpunt van den drie-phasen-driehoek nooit dezelfde richting 

 hebben en moeten dus altijd een hoek vormen. 



Deze stelling geldt ook in het bijzonder geval, dat het punt 1 aan 

 het uiteinde van de plooi ligt, in het zoogenaamde kritisch raakpunt; 

 voor dit geval is de stelling ook reeds door van dek Waals bewezen 

 en toegepast. 1 ) 



Ten slotte wil ik er op wijzen, dat men met inachtneming van 

 de laatste stelling nu ook uit de vx figuur zeer gemakkelijk het door 

 van der Waals op andere wijze voorspelde verschijnsel der dubbele 

 retrograde condensatie 2 ) kan afleiden. Het verschijnsel moet zich ver- 

 toonen, wanneer bij het drie-phasen-evenwicht de damp met de eene 

 vloeistof een kritisch punt gaat vormen, terwijl hij nog aan de zijde 

 der groote volumes ligt, en dus, zooals van der Waals aanwees, 

 zeker, indien, zooals bijna altijd het geval is, het driephasenevenwicht 

 reeds bestaat, wanneer bij temperaluurverhooging het kritisch punt 

 van deu laagsten component bereikt wordt. Het is ook niet, zooals 

 „ men 3 ) uit de verhandeling van van 



der Waals zou kunnen opmaken, 

 beperkt tot het geval, dat de drie- 

 phasen-drukking lager is dan de 

 dampdrukking van het eene be- 

 standdeel, Beschouwen wij, om dit 

 te doen inzien, het door van der 

 Waals niet behandelde geval, waar 

 de drie-phasen-drukking grooter is 

 dan de bedoelde dampdrukking, 

 zooals bij aether en water (Fig. A). 

 De dampphase J moet met de 

 vloeistofphase 2 samenvallen : dan 

 moet of 1 den hoek van de plooi omloopen naar 2 toe, óf 2 komt 

 den hoek om naar 1 toe. In het eerste geval (Fig. BCD) zal het 



V' 



i) J. D. van der Waals. Verslagen XVII p. 862. 1909. 



2 ) 1. c. p 856, verv. 



:l ) Ph. Kohhstamm en J. Ghr. Reeders. Verslagen XVII p. 1040. 1909. De 

 Heer Kohkstamm maakt mij opmerkzaam op een recente mededeeling van hun 

 hand in de Septembervergadering, waarin (blz. 361) dezelfde opmerking reeds in 

 een noot voorkomt. 



