367 



het gebruik van het nog overblijvende gedeelte van den 

 kalk, voor het bepleisteren van een gedeelte ringmuur. 



Tot mijn leedwezen verhinderde mijne kort daarop ge- 

 volgde overplaatsing naar Batavia , de verdere voortzetting 

 dezer proeven op grootere schaal, even als die van de na- 

 genoeg gelijktijdige genomene, tot vervaardiging van kunst- 

 waterkalk en kunstcement, door vermenging van gewone 

 vette Japara kalk, met verschillende kleisoorten , waarom- 

 trent ten slotte nog het navolgende kan worden medege- 

 deeld. 



Van de beproefde kleisoorten gaf alleen eene, op eenigen 

 afstand van Banjoe Biroe gevondene , wit gele klei, bevredi- 

 gende uitkomsten. 



Hiervan werden : 



a. voor waterkalk 20 en 50. 



en 



b. voor de vervaardiging van cement GO en 80 deelen, 

 respektivelijk met 100 deelen gebluschte Japara kalk (alles 

 droog gemeten) met wat water zorgvuldig tot een stijf deeg 

 vermengd, daarna van het mengsel vierkante blokken (als 

 metselsteenen) vervaardigd, die gedroogd en eindelijk in 

 eenen gewone steenoven, onder de te bakken steenen, ge- 

 brand werden. 



Bij de vervaardiging van mortel uit deze gebrande stoffen, 

 konden bij één deel er van, goedschiks slechts l.V deelen 

 zand worden gevoegd. 



Ook van deze mortelsoorten werden blokjes (als boven) 

 vervaardigd, en zoo wel onder water als in de lucht ge- 

 legd, zoomede ecnige gedeelten van eenen ringmuur er 

 mede bepleisterd. 



Tusschen de beide soorten van kunst waterkalk (die met 

 20 en 50 deelen klei op 100 kalk) werd daarbij weinig onder- 

 scheid ontdekt; de versteening was echter zoowel onder, 

 als boven water voldoende, en hoewel minder goed dan de 

 natuurlijke waterkalk van Sadjen, toch in de lucht even 



