76 



toegepast kan worden, waar de toestanden in de vrije atmosfeer 

 rustig genoeg zijn, om de waarnemingsreeks binnen practisch mogelijke 

 grenzen te kunnen houden. 



De ervaring omtrent de luchtstroomingen, door middel van ballon- 

 vluchten te Batavia opgedaan, deed vermoeden, dat dit daar het 

 geval zou zijn, en daarom werden door ons de in 1909 aangevangen 

 loodsballonoplatingen in de laatste jaren met dit doel voor oogen 

 verricht. Reeds in 1912 had de eerstgenoemde van ons, de oplatin- 

 gen, die meestal te 8 U a.m. plaats vonden, uitgebreid met oplatingen 

 te 2 U p.m. en 7 U p.m. en wel ten einde nadere kennis op te doen 

 omtrent het land- en zeewindverschijnsel. De uitkomsten, die hij 

 daarmede verkreeg, leidden hem er toe om in 1913 een uitgebreide 

 reeks van oplatingen op verschillende uren tusschen 6 U a.m. en 6 U 

 p.m. te doen, in het bijzonder met het doel de diurne en semi-diurne 

 variatie van den wind te bestudeeren. Nachtelijke oplatingen van 

 lichtdragende-ballons, zooals voor het eerst in 1912 verwezenlijkt 

 waren geworden, kon hij toen echter niet uitvoeren. Daartoe werd 

 echter overgegaan in 1914, toen de laatstgenoemde van ons zich bij 

 het onderzoek aansloot. Voortzetting van de oplating van nacht- 

 ballons werd echter verijdeld door het uitbreken van den oorlog 

 in Augustus 1914, zoodat weer enkel een groote reeks dagballons 

 kon opgelaten worden, en eerst laat in 1915 kon opnieuw een uit- 

 gebreide nachtelijke reeks oplatingen plaats grijpen. 



Hieruit blijkt dus, dat door verschillende omstandigheden, gedeel- 

 telijk buiten onzen wil, de oplatingen in geenen deele zóó zijn geregeld 

 geworden, als dit voor het onderzoek het meest gewenscht zou ge- 

 weest zijn, n.1. gelijkelijk over het etmaal verdeeld en in een zelfde 

 seizoen. 



Deze nadeelen werden ten deele door de drie volgende omstandig- 

 heden geneutraliseerd. 



Voor het afleiden der semi-diurne variatie, die de belangrijkste 

 is en waarop voornamelijk ons doel gericht was, is verdeeling der 

 waarnemingen over halve etmalen, zooals meestal geschiedde, 

 voldoende. 



De waarnemingen werden gedaan in perioden, die zoo min mogelijk 

 door buien gestoord waren, wat voor halve of nog kortere deelen 

 van etmalen eerder mogelijk is dan voor geheele etmalen. 



De oplatingen vonden plaats binnen het semester Mei — November, 

 dus hoofdzakelijk bij noordelijke zonsdeclinatie en Oostenwinden. 



Bij het meerendeel der oplatingen is door dubbelviseering de 

 ballonhoogte trigonometrisch bepaald geworden. 



Hierbij waren richting en lengte der basis in 



