126 



Wat de wijze van afleiding van de kritische gegevens uit de 

 waarnemingen betreft hebben wij in onze Mededeeling over den 

 kritischen toestand van neon verwezen naar de Mededeeling over 

 de waterstof, welke ons thans bezighoudt. Wij kunnen onze handel- 

 wijze hier nl. door een geschikte teekening toelichten *). 



Deze figuur geeft in hoofdzaak het druk-dichtheidsdiagram, dat 

 tijdens de waarnemingen werd ontworpen ten einde telkens over 

 een grafisch overzicht van hetgeen reeds vastgesteld was te be- 

 schikken en op grond daarvan de omstandigheden te kiezen onder 

 welke de volgende waarneming moest worden verricht. 



Als abscis is bij het voorstellen van elke waarneming genomen 

 de hoeveelheid gas 2 ), die dan aanwezig was in het deel van den 

 dampspanningstoestel, dat zich op de temperatuur der proefneming 

 bevond 3 ). 



De bepalingenj die op een zelfde isotherme betrekking hebben, zijn 

 onderscheidenlijk door hetzelfde der teekens O- O, X en A aange- 

 geven. Aan de bepaling van de begin- en eindpunten der condensatie 

 waren proef bepalingen in de nabijheid van de in teekening gebrachte 

 waarnemingen voorafgegaan. Dat de heterogene deelen der isotherme 

 volkomen evenwijdig aan de abscissenas loopen bewijst, dat eener- 

 zijds de waterstof volkomen zuiver was, anderzijds de temperatuur 

 tot op 0,01 graad standvastig kon worden gehouden 4 ). Door de 

 punten, die het begin en het einde van de condensatie aangeven, 



1 ) De overeenkomstige figuur voor neon ondergaat tengevolge van bijmengselen 

 eene vervorming, die eene uitgebreide discussie noodig zou maken. 



2 ) De hoeveelheid is opgegeven in c M' gas gemeten in normalen toestand. 



8 ) Het volume van dit deel is nagenoeg 1,01 c.M 3 . De toestel, een eenvoudige 

 dampspanningstoestel, was evenmin ingericht op het nauwkeurig bepalen van dit 

 volume als van de hoeveelheid, die in dit volume werd opgenomen. Dientengevolge 

 is de onzekerheid omtrent de juiste waarde van het volume, hetwelk de proef- 

 temperatuur heeft, alsook omtrent de temperatuur, die sommige deelen van niet te 

 verwaarloozen volume van den verderen toestel hebben, te groot om de dichtheids- 

 bepalingen anders dan binnen de grens van eenige procenten te kunnen waarborgen. 



Door de onzekerheid van de correctie voor het ,, schadelijk volume" kan de figuur 

 op systematische wijze van het werkelijke drukdichtheidsdiagram tot een zelfde 

 bedrag afwijken, de koorden van de grenskromme, de heterogene isothermstuk- 

 ken zullen bij onveranderde lengte om de juiste figuur te verkrijgen elk voor een 

 bedrag, ongeveer evenredig met den druk verschoven moeten worden; de onzeker- 

 heid omtrent het deel van het volume, hetwelk zich op de proeftemperatuur bevindt, 

 maakt dat de waarde van de eenheid van dichtheid, die bij het uitzetten van de 

 dichtheid op de abscissenas in fig. 1 is aangenomen, alleen benaderd bekend is. 



4 ) Ook moet de temperatuur door de proefruimte wel zeer gelijkmatig verdeeld 

 zijn om dit mogelijk te maken. Wij betuigen ook hier weder gaarne onzen dank 

 aan den Meer J M. Burgers, phil. cand., voor zijne zorgvuldige hulp bij het regelen 

 der temperaturen. 



