168 



verband met het zoo even gezegde, wel het besluit getrokken 

 worden, dat het komplexe triaethyleendiamine-rhodium-ion, dat als 

 radikaal in het bedoelde chloro-d-tartraat voorkomt, niet analoog 

 gebouwd is aan het overeenkomstige radikaal van het kobalt-zout, 

 maar juist de antiloge konfiguratie bezit. Aangezien het uit dit 

 chloro-d-tartraat vrijgemaakte triaethyleendiamine-rhodium- jodide, en 

 alle andere daaruit bereide zouten bovendien /meedraaiend blijken te 

 zijn, zoo volgt daaruit, — wat trouwens ook wel a priori het meest 

 waarschijnlijk kan heeten, — dat de konfiguratie van in denzelfden 

 zin draaiende komplexe triaethyleendiamine-ionen, bij de Co-, en bij 

 de Rho-zouten analoog is; dat m.a.w. de rf-CVzouten dezelfde kon- 

 figuratie der radikalen om het centraal-atoom bezitten, als de d-Rho- 

 zouten, en de /-Co-zouten dezelfde als de l-Rho-zouten. In overeen- 

 stemming hiermede leert de direkte analyse dan ook, dat het hier 

 beschrevene d-chloro-tartraat niet vijf, maar slechts vier molekulen 

 kristal water bevat, gelijk een zoodanig verschil in kristal waterge- 

 halte bij m'eMsomorfe zouten dan ook a priori te verwachten was. 



§ 16. Hiermede vervalt de door Werner op vrij willekeurige 

 onderstellingen aan het Rho atoom toegeschreven specifieke invloed, 

 voor zooverre die invloed nl. in eene alg e lieele omkeering der rotatie- 

 richting van het oorspronkelijke dissymmetrische komplex zou bestaan. 

 De Cr-, Co-, en Zil/jo-houdende kom plexen draaien, volgens het zooeven 

 gezegde, alle in denzelfden zin ; en alleen de grootte der rotatie varieeert in 

 de door Werner aangegeven richting. Die rotatie wordt dus blijk- 

 baar in haar karakter hoofdzakelijk bepaald door de ruimtelijke 

 konfiguratie der om het centraal-atoom geplaatste radikalen, en door 

 de bijzondere symmetrie, die aan die rangschikking eigen is. Pas 

 als een faktor van de tweede orde komt de massa, en de chemische 

 natuur van het centraal-atoom daarbij in aanmerking, en wel voor- 

 namelijk voorzoover het de veranderingen betreft, die het bedrag 

 der rotatie ondergaat, wanneer in de plaats van het eene atoom, een 

 ander, isomorf-vervangend centraal-atoom wordt ingevoerd. 



Opmerking verdient het, dat bij de door ons onderzochte kristallen 

 van de optisch-aktieve triaethyleendiamine-kobalti-, en -rhodium- 

 nitraten, de optredende sfenoïeden bij de gelijkdraaiende zouten, 

 juist tegengesteld teeken hebben: het /meedraaiende kobalti-zoat 

 heeft het rechtsche sfenoïed, terwijl het /meedraaiende rhodium-zout 

 juist het linksclie sfenoïed vertoont. Oppervlakkig zou men hierin een 

 steun voor Werner's zienswijze omtrent de tegengestelde konfiguratie van 

 in gelijken zin draaiende kobalt-, en rhodium-zouten kunnen zien. Maar 

 toch zou deze konklusie ten eenenmale ongewettigd blijken, als men met 



