229 



een veel kleinere systematische verschuiving naar rood, die zeer 

 goed alleen aan het zwaarteveld der sterren zelve kan worden 

 toegeschreven. 



In den laatsten tijd .zijn van enkele nevels ! ) enorme radiale 

 snelheden waargenomen, van de orde van 1000 km/sec. Neemt men 

 600 km/sec. en vat men dit op als eene verschuiving naar het rood, 

 voortgebracht door het traagheidsveld, dan zou hieruit met de boven 

 gevonden waarde van R voor den afstand van die nevels volgen 

 ongeveer r = 4 ■ 10 8 = 2000 parsecs. Het is waarschijnlijk dat de 

 afstand dier nevels veel grooter is. 2 ) 



Voor de kleine Magellaansche wolk vindt Herzsprung een afstand 

 r^>6-10 9 , terwijl Wilson voor de radiale snelheid vindt + 150 

 km/sec. Hieruit zou volgen Zi?^>4 10 n . 



Evenwel is omtrent systematische verschuiving .naar het rood van 

 spekt raallijnen van nevels, etc. nog niets met zekerheid bekend. 



Mocht in de toekomst blijken dat inderdaad zeer ver verwijderde 

 objecten systematisch positieve radiale snelheden hebben, dan zou 

 dit een aanwijzing zijn dat het stelsel B, en niet A, het ware zou zijn. 

 Afwezigheid van een dergelijke systematische verschuiving der 

 spektraallijnen daarentegen zou geïnterpreteerd kunnen worden hetzij 

 als pleitend voor het stelsel A, hetzij als wijzend op een nog grootere 

 waarde van R in het stelsel B. 



8. Schwarzschild bepaalde in de reeds geciteerde verhandeling 

 de waarde van R voor de elliptische ruimte uit de voorwaarde dat 

 de ruimte groot genoeg moest zijn om het geheele melkwegstelsel 

 te bevatten zonder dat de stersdichtheid ergens grooter was dan in 

 de onmiddellijke omgeving van de zon. Afgezien nog van de conside- 

 ratie dat er toch in de ruimte plaats moet zijn voor meer dan alléén 

 ons melkwegstelsel, is deze redeneering op het stelsel A niet van 

 toepassing, daar uit de veld vergelijkingen een betrekking volgt tusschen 



!) N.G.G. 4594 i Pease +1180 km/sec. 

 1 Slipher +1190 

 N.G.C. 1068 (Slipher +1100 

 } Pease + 765 

 f Moore + 910 „ 

 Evenwel schijnt de Andromeda- nevel een aanzienlijke negatieve radiale snelheid 

 te hebben, nl. 



/Wright — 304 km/sec. 

 ^PEase — 329 „ 

 (Sliphbe — 300 „ 

 2 )Eddington (Monthly Notices, Vol. 77, blz. 375) schat r> 100000 parsecs. Dit 

 zou, met een radiale snelheid van 600 km/sec. geven jR>3.10 11 . 



16* 



