252 



nog toe de discussie van het verfproces als adsorptieproces eenzijdig 

 tot het f/gc^ro-adsorptie proces beperkt; dat zulks telkens onvoldoende, 

 is, hlijkt vooral duidelijk uit het onderzoek van Freundlich en Poser j ). 

 Ongetwijfeld verloopt naast de adsorptie, die door louter electrische 

 oorzaken bepaald wordt, de adsorptie, die door de verandering dei- 

 oppervlaktespanning bepaald wordt overeenkomstig den regel van 

 Gibbs. Daar nu de ljotrope reeks aangeeft, hoe de betrokken stoffen 

 de oppervlaktespanning influenceeren, is dus in het beginsel der 

 adsorptie in het algemeen de superpositie van lyotrope invloeden en 

 zulke, die uit de electrovalentie der ionen voortspruiten, begrijpelijk 

 te maken. 



Intusschen moet natuurlijk niet uit het oog verloren worden, dat 

 de zouten de kleurstofoplossing zelve wellicht niet onveranderd 

 laten. 2 ) Ook de eigenaardige, vaak polydisperse toestand der kleurstof- 

 oplossingen, die bovendien blijkbaar het karakter van een pseudo 

 binair stelsel hebben 3 ), maken liet vraagstuk uiterst gecompliceerd. 

 Slechts uitvoerig onderzoek naar elk dezer factoren afzonderlijk kan 

 hier licht brengen. In verschillende richting is in dit laboratorium 

 daarmede reeds een aanvang gemaakt. 



Utrecht, Juni 1917. Van 't Hoff laboratorium. 



!) Koll. Beih. 6, 297 (1914). 



2 ) Zie I. Traube, Koll. Beih. 3, 237 (1912). 



3 ) De merkwaardige waarneming van Droogleever Fortuyn [deze Verslagen 23, 

 1380 (1915)] heeft ons daarvan opnieuw overtuigd. In de waterige oplossing van 

 ,,nieuwfuchsine" zijn klaarblijkelijk een gekleurde en een ongekleurde stof met 

 elkander in evenwicht; dit evenwicht stelt zich echter in water zeer langzaam in; 

 bij adsorptie, die de vloeisiof ontkleurt, blijft klaarblijkelijk de ongekleurde vorm 

 grootendeels ongeadsorbeerd, zoodat, als door lang staan het evenwicht zich hersteld 

 heeft, de vloeistof weer gekleurd wordt (azijnzuur schijnt katalytisch te werken). 

 Nu is het bekend, dat als men opgelost fuchs'me door toevoeging van alcali in de 

 pseudo-basis omzet deze ongekleurde oplossing zijde [Jacquemin, Compt. rend. 82 

 261 (1876)] en ook wol kleurt. Maar eveneens treedt de kleur terstond op in 

 isoamyl- of isobutylalcohol als men de kleurlooze oplossing daarmede schudt [Witt 

 Farber Zeitung 1, 1 (1891)]. Dit blijkt nu ook het geval te zijn, als men de volgens 

 Droogleever Kortuyn ontkleurde oplossing met isobutylalcohol schudt. Men .krijgt 

 dus daar den indruk evenzeer met een oplossing der carbinolverbinding te doen 

 te hebben die dus alreeds in de oorspronkelijke oplossing aanwezig was. Wellicht 

 dat ook daaraan toe te schrijven is, waarom de adsorptie van kleurstoffen schijnbaar 

 zooveel langzamer verloopt dan van andere stoffen. Het langzaam zich vormen van 

 den feitelijk geadsorbeerden vorm uit de (bovendien niet in ware oplossing verkeerende) 

 carbinolverbinding wekt den schijn alsof' het adsorptieproces hier langzaam verloopt. 



