Scheikunde. — De heer Holleman biedt een mededeeling aan van den 

 Heer E. H. Büchner: „De kooldijn van het systeem : Jiexaan- 

 nitrobenzoT' . 



(Mede aangeboden door den Heer Zeeman). 



Het is mij uit een studie van het voorhanden zijnde experimenteele 

 materiaal gebleken, dat men gemakkelijk aangeven kan, of een stelsel 

 van twee beperkt-mengbare stoften al of niet een maximum in de 

 dampspanningslijn hebben zal. Er laat zich namelijk de volgende 

 regel uitspreken: is het verschil der kookpunten der beide stoffen 

 kleiner dan 100°, dan treedt een maximumdruk op; verschillen de 

 kookpunten meer dan 100°, dan is er geen maximum in de p, x-lijn. 

 Natuurlijk is deze grens van IOC/ niet volkomen scherp, maar de 

 afwijkingen zijn toch opvallend gering. Ik heb slechts drie systemen 

 kunnen vinden, die werkelijk als uitzonderingen op den regel te 

 beschouwen zijn, aangezien men een maximum vindt, ofschoon de 

 kookpunten 110° — 120° uit elkaar loopen. 1 ) 



Dit gaf mij in dezen regel genoeg vertrouwen, om met haar hulp 

 het gedrag van nog niet onderzochte systemen te voorspellen, en 

 bijv. voor het stelsel n-hexaan-nitrobenzol (kookpunten resp. 69° en 

 210°) een van den hexaankant af steeds dalende p, x-lijn te verwachten. 

 Dit is nu van bijzonder belang, omdat men uit een onderzoek van 

 Kohnstamm en Timmermans 2 ) in verband met een regel van van der 

 Waals tot een maximum in de p, x-kromme moest besluiten. 



Deze onderzoekers brengen n.1. de systemen, die uit nitrobenzol 

 en een koolwaterstof opgebouwd zijn, tot de groep: , .splitsing dei- 

 plooi", terwijl van der Waals aangetoond heeft, dat een plooisplitsing 

 slechts mogelijk is, wanneer in het stelsel een minimale kritische 

 temperatuur (hetgeen gelijkwaardig is met een maximum in de 

 dampspanningskromme) voorkomt. Wel is waar, drukten Kohnstamm 

 en Timmermans zich met zekere reserve uit. Waar zij voor het stelsel 

 dekaan-nitrobenzol de minimale temperatuur in de plooipuntskromme 

 experimenteel waarnemen konden, was hun dit bij hexaan-nitrobenzol 

 onmogelijk, omdat het optreden van vast nitrobenzol het verder 

 onderzoek der plooipuntslijn belette. Zij constateerden slechts, dat de 



] ) Zie Bakhuis Roozeboom, Heterogene Gleichgewichte, zweites Heft, II (ter perse) 

 ») Deze Verslagen 21, 783, 19J2. 



