Natuurkunde. — De Heer Kameblingh Onnes biedt aan eene 

 Mededeeling van den Heer J. E. Verschaeeelt : „De toe- 

 standsvergelijking van een associeerende stof". (Supplement 

 No. 42 a bij de Mededeelingen uit het Natuurkundig Labo- 

 ratorium te Leiden). 



(Mede aangeboden door den Heer H. A. Lorentz). 



1. Eenige jaren geleden werd door Kohnstamm en Ornstein ') de 

 aandacht gevestigd op het feit, dat de toestandsvergelijking van van 

 der Waals in strijd is met het warmtetheorema van N ernst. Neemt 

 men dat theorema in den vorm, dien Planck ") het heeft gegeven: 

 de entropie van den gecondenseerden toestand bij het absolute 

 nulpunt (onder eigen dampdruk, dus bij den druk nul) kan gelijk 

 nul gesteld worden, wat beteekent, dat het entropie-versehil tusschen 

 dien toestand eti iederen anderen (behalve den idealen gastoestand) 

 eindig is, dan bestaat de tegenstrijdigheid hierin, dat de toestands- 

 vergelijking van van der Waals voor v = b (het grensvolume) een 

 enlropiewaarde geeft, die oneindig lager is dan die voor ieder ander 

 volume. 3 ) 



Het verwijt treft echter alleen de vergelijking in haar oor- 

 spronkelijken vorm, d. w. z. met onveranderlijke o, b en R ; het 

 is immers duidelijk, dat men, door die grootheden op geschikte 

 wijze te laten veranderen, de toestandsvergelijking niet alleen 

 kwalitatief maar zelfs kwantitatief volkomen met de waarneming 

 in overeenstemming brengen kan, dus ook met het theorema van 

 Nernst, indien dit werkelijk in het experimenteele isothermennet 

 ligt opgesloten. In 't bijzonder ziet men in, dat overeenstemming 



b Ziltingsversl. Kon. Akad. v. Wetensch. Amsterdam, 24 Dec. 19J0. Zie ook 

 W. Nernst. Versl. Kon. Akad., 27 Mei 1911. 



2) Thermodynamik, 4e Aufl., 1913, p. 266. 



ff d P \ 



3 ) Volgens v. d. Waals is immers So — Sb = I t — dv =\R loq(v—b)\^ 



J \dlj v '»• 



b 



fèp \ 

 Aan de twee belangrijke gevolgtrekkingen van het warmtetheorema : I — — 1 =Oen 



C p = voor den gecondenseerden toestand bij T = 0, die door de waarnemingen 

 bij lage temperatuur bevestigd worden, wordt evenmin door de toestandsvergelijking 

 voldaan. 



