407 



functiën dei' x^s, terwijl b x nog een functie is van v, en a x en b x 

 ook nog temperatunrfunctiën kunnen zijn; op grond echter van 

 overwegingen, die door van der Waals uitvoerig zijn besproken, *) 

 zullen we dit laatste niet onderstellen. 



Ook zullen we, evenals van der Waals, 2 ) eenvoudigheidshalve 

 van een veranderlijkheid van b met de x n 's afzien, d. w. z. we nemen 

 aan, dat het volume der moleculen niet wordt gewijzigd door de 

 groepeering dier moleculen, wat overeenkomt met de aldus door 

 van dek Waals uitgedrukte opvatting der associatie (of schijnassociatie), 

 dat zij bestaat in „een bloote naastelkander ligging der enkelvoudige 

 moleculen, welke zonder verder ingrijpende veranderingen in de 

 structuur tot stand zou kunnen komen". ') 



3. Omtrent den factor a x had van der Waals aanvankelijk 4 ) 

 vereenvoudigende onderstellingen gemaakt, die tengevolge hadden, dat 

 ook die factor van den associatiegraad onafhankelijk werd ; later 5 ) 

 heeft hij zich echter van die vereenvoudigingen vrijgemaakt, op grond 

 van de overweging, dat bij vorming van molecuulcomplexen een 

 deel slechts der cohesie zich als binnendruk kan laten gelden. Om 

 met deze laatste opvatting in overeenstemming te blijven, ligt het 

 voor de hand, in ons geval den door van dek Waals in het 

 geval van één enkele soort complexe moleculen gekozen vorm 

 a x = a [(1 — x) -f- kx\* door den meer algemeenen vorm 6 ) 



a x = a {2 k n a; n y (3) 



te vervangen, waarin nu a van den associatiegraad onafhankelijk is. 

 Aldus komen we tot een vorm van toestandsvergelijking: 



R T w n a 

 P = l S---(St n it n y , (4) 



i) Versl. Kon. Akad., 28 Mei 1910, p. 79 81; 25 Maart 1911, p. 1312. 

 ») Versl. Kon. Akad., 28 Mei 1910, p. 91. 



3 ) Versl. Kon. Akad., 25 Oct. 1902, p. 392. Van Laar (Arch. Teyler, (2), XI, 

 1908) daarentegen^neemt aan, dat het moleculairvolume wel degelijk door associatie 

 verandert (toe- of afneemt). Deze onderstelling is voor hein essentieel, omdat hij 

 er de mogelijkheid van coëxistentie van damp en vloeistof met een 3e (vaste) 

 phase uit afleidt (Versl. Kon. Akad., 11109—1911). 



4 ) Continuïteit II, p. 28. Zie ook van Rij en van Laar (loc. cit.). 

 6 ) Versl. Kon. Akad., 28 Mei 1910, p. 90. 



6 ) Tot dezen vorm komt men, wanneer men in 't algemeen aanneemt 

 a= Stt« ic« 3 + 222 ctpv x^ Xv, en daarbij de vereenvoudigende onderstelling maakt 

 a a fi V = üfj. a v i zie v, o. Waals, loc. cit., p. 91). 



