415 



De veranderlijkheid van b met v brengt hierin alweer geen 

 ingrijpende wijziging. Wat een verandering van a met a betreft, 

 ook zij kan den vorm der isothermen niet grondig wijzigen, 

 maar wel kan zij op het geheele isothermennet in dezen zin een 

 belangrijken invloed hebben, dat daarmede de mogelijkheid van 

 snijding van naburige isothermen niet is uitgesloten, wat natuurlijk 

 tot bijzondere verschijnselen aanleiding zou kunnen geven. Maar 

 het is de bedoeling niet, hierop verder in te gaan. 



9. Laten we nog een oogenblik stilstaan bij de vergelijking (J 3), 



waarin a en b constanten zijn. Het kritisch punt, bepaald door de 



/d/A /ö 2 /A 



voorwaarden \ ~ ) = en [ ~- } = 0, behoort bij een temperatuur, 

 \ovJt \ovyi' 



welke gegeven wordt door 



2a (1 — u+ V\ — u + tr)(l + V\ — u + u*) 



T * = Th :7 T ~' • • ( 14 ) 



bR 



(2 Mf|/l-M-t« ! ) 



waarin 



* 9k Ek B k 



b H RT k R ^ 



en bij een volume 



vk = b (2 — u 4 l/l-« + u 2 )\ , ... (15) 



terwijl verder (12') en (13') den kritischen associatiegraad «^ en 

 den kritischen druk pk bepalen. Overigens is 



picV/c 2 — u 4- V 1 — u t u'" / 



log[ 1 + 



RTk u "\ l_ w i^|/l_ M _|_ M 



2-w + l/T— u±u 2 



— I : ————. . (16) 



2(1— „ + l/l— M + M 2 )(l + l/l—w f u 1 ) 



Neemt u toe van tot oo (d.w.z. neemt a k toe van 1 tot oo ), 

 dan neemt de uitdrukking (16) langzaam maar gestadig af van 

 f tot 0. Nu is het een overbekend feit, dat voor de meeste (zoo- 

 genaamd normale) stoffen, de waarde van ongeveer 0.28 is, 



Rik 



terwijl voor de zoogenaamd geassocieerde stoffen die waarde nog 

 kleiner is. Volgens form. (16) zou dit nu verklaard kunnen worden, 

 door aan te nemen, dat zelfs voor de zoogenaamd normale stollen 

 bij het kritisch punt associatie (of schijnassociatie) beslaat, en wel in 

 zoodanige mate, dat u = 7 ongeveer, waaruit yj = 1,56 en <^. := 5. l ) 



l ) Met a en /; als volumefunctiën wordt deze waarde waarschijnlijk wel aan- 

 zienlijk verlaagd (zie van der Waals, Veisl. Kon. Akad., 28 April 1911, p. 140:2 enz.). 



