453 



studiën over de lokale variaties der zwaartekracht, tot groote vol- 

 komenheid is gebracht en ook op het nu -behandelde probleem is 

 toegepast. *) De kracht, die op een lichaam aan het oppervlak dei- 

 aarde inwerkt is de resultante van twee krachten : de aantrekking- 

 der aarde en de centrifugaalkracht. De richting der resultante is 

 van deze twee componenten afhankelijk. Op een bepaald punt dei- 

 aarde is de centrifugaalkracht loodrecht op de aardas naar buiten 

 gericht en afhankelijk van de zware massa. Ware nu bij verschil- 

 lende stoffen van gelijke trage massa de aantrekkingskracht verschil- 

 lend, dan zou de resulteerende kracht bij die stoffen verschillende 

 richting hebben en zou er een koppel moeten werken op een torsie- 

 balans, waarvan de balk loodrecht op een meridiaan staat en aan 

 de einden verschillende stoffen draagt. 



Von Eötvös bezigt een torsiebalans met een balk van 25 — 50 cm., 

 opgehangen aan een platinadraad van 0,04 mm. dikte, en belast met 

 verschillende lichamen alle van 30 g. De balk wordt loodrecht op 

 den meridiaan geplaatst en met een spiegelaflezing nauwkeurig zijn 

 stand ten opzichte van de kast van het instrument bepaald. Balk 

 met kast worden vervolgens 180° gedraaid, zoodat het lichaam dat 

 eerst aan den oostkant hangt, nu aan den westkant komt te hangen. 

 De ligging van den balk t.o.v. het instrument wordt dan weder 

 afgelezen. Een effect van den boven aangegeven aard zou een torsie 

 van den ophangdraad moeten teweegbrengen. Er werd echter met 

 een messingbol aan den eenen kant, met glas, kurk of antimoniet 

 kristallen aan den anderen kant van den balk geen effect waargeno- 

 men. Een verschil in gewicht van verschillende lichamen van gelijke 

 massa's, moet bij messing, glas, antimoniet en kurk zeker kleiner 

 dan een twintigmillioenste, bij lucht en messing kleiner dan één 

 honderdduizendste zijn. 



4. Het verrassende feit van de gelijkwaardigheid van trage en 

 zware massa, de afspiegeling van het nauwe verband tusschen de 

 traagheids- en de gravitatie-verschijnselen is van fundamenteele be- 

 teekenis voor Einstein's theorie der zwaartekracht. Een theorie die 

 alleen mogelijk wordt gemaakt wegens het bestaan van een krachten- 

 veld dat aan alle lichamen dezelfde versnelling kan geven, en 

 waarin een gravitatieveld door verandering van het coördinaten 

 systeem „ontstaan" kan. ! ) 



Het genoemde feit verdient dus in alle richtingen op de proef te 

 worden gesteld. In twee richtingen heb ik getracht het werk van 



') v. Eötvös. Ann. d. Phys. 59. 354 18D7, in hot bijzonder p. 372—878, on 

 Mathem. u. Naturw Berichten aus Ungain. 8. 64. 1891. 

 -) Einstein. Ann. d. Phys. 49. 769. 1916. 



