454 



v. Eötvös uit te breiden n.1. : door het onderzoek van georiënteerde 

 kristallen en van radioactieve stoffen. Verder hoopte ik in elk geval 

 door het aanbrengen van enkele veranderingen de onafhankelijkheid 

 van mijne resultaten te bevorderen. 



Een onderzoek van kristallen scheen mij interessant omdat v. Eötvös 

 wel antimoniet heeft onderzocht, maar niet mededeelt of op een 

 bepaalde oriënteering was gelet. En nu zou juist een oriënteering 

 ten opzichte van de verticaal van belang kunnen zijn. Een onder- 

 zoek met radioactieve stoffen verricht is van belang omdat wij daar- 

 door een experimenteele toetsing van de stelling, dat energie massa 

 heeft, uitvoeren. Wij weten dat als A E een verandering van de 

 energie van een lichaam voorstelt, c de snelheid van het licht is, 

 aan A E een verandering Am van de trage massa beantwoordt, die 



A E 

 door de formule Lm= — — wordt uitgedrukt. Daar c 3 zoo groot is, 



kunnen wij met de ons ter beschikking staande middelen' alleen 

 uiterst kleine veranderingen van de trage massa bereiken. Wij 

 kunnen niet hopen de veranderingen der massa door de temperatuur 

 of door chemische werkingen ooit te kunnen vaststellen. 



Bij de radioactieve stoffen is de zaak anders. De processen die 

 zich daarin afspelen brengen veel grootere energie-veranderingen te- 

 weeg dan bij de chemische omzettingen optreden. Bij de omzetting' 

 van uranium in lood en helium moet een energie vermindering 

 plaats hebben. Reeds voor eenige der daarbij te doorloopen omzet- 

 tingen. n.1. die, welke van radium naar radium F voeren, is de 

 uitgezonden energie zeer groot. Voor 1 gram radium bedraagt de 

 bedoelde energie 3,7X^0" calorieën. 1 ) 



De massa verandering die daaraan beantwoordt, wordt dus 



3,7 X 10" X 4,18 X 10 7 



— - of omstreeks 0,6 X '0~ 4 </ per gram. 



Indien nu deze energie wel massa maar geen gewicht heeft, 

 dan zou men met slingers met lood, helium, uranium verschillen 

 van meer dan een tienduizendste in de versnelling der zwaarte- 

 kracht moeten vinden. 



J. J. Thomson heeft reeds jaren geleden dezen gedachtengang aan- 

 gegeven en met een slinger, waarvan de bol van radium was, 

 proeven genomen. Er kon echter slechts eene kleine nauwkeurigheid 

 worden bereikt, daar de hoeveelheid radium zeer gering was. Latei- 

 heeft Southerns 2 ) in Tromson's laboratorium, proeven genomen met 



1 ) Rutherford. Radioactive Substances. p. 582. 



2 ) Southerns. Determination of the ratio of mass to weight for a radioactive 

 substance, Proc. Royal. Soc. London, A. 84, 325. 1910. 



