643 



twee metaalnaalden bevinden. Daar deze naalden echter tezamen 

 tot de te bepalen spanning worden opgeladen en dientengevolge elkaar 

 afstooten, zoo betreft de hier bedoelde gelijksoortigheid niet het 

 meetprincipe, doch slechts het uiterlijk voorkomen beider instrumen- 

 ten, en is het systeem Kohlrausch-Dellmann meer te beschouwen 

 als eene verwezenlijking van het eenvoudige bladelectroscoop-principe 

 met gebruikmaking van de torsie. 



Bij den hier betreffenden electrometer werd gestreefd naar eene 

 combinatie van de volgende voorwaarden: 



1) eenvoud van inrichting van het stelsel (zie I, blz. 22 en 26), 



2) groote gevoeligheid, door gebruik te maken van de geringe 

 torsiekracht van dunne draden, 



3) een zoo gunstig mogelijk partij trekken van de krachtlijnen, 

 die ontstaan bij ladingstoevoer aan het systeem, wat betreft het 

 bewegingseffect op den bewegelijken geleider. 



Wat de derde voorwaarde aangaat, zoo werden in verband hiermee 

 in mededeeling I reeds de motieven aangegeven, waarom het mij 

 toescheen, het principe van den kwadrantelectrometer geheel te 

 moeten verlaten 1 ) (zie I, blz. 26); tevens werd in het licht gesteld, dat 

 het voordeel van het verkregen systeem in dit opzicht hierdoor was 

 verkregen, dat de krachtlijnen, die door ladingsaanvoer aan het 

 stelsel verandering ondergaan, voornamelijk op de ééne verticale 

 zijde van de bovennaald aangrijpen, d. w. z. voornamelijk bewegings- 

 effect zullen veroorzaken. 



Laat ik daaraan toevoegen, dat, nu de inrichting zoodanig was 

 geworden, dat zij een asymmetrisch karakter vertoonde, daarmee 

 gelijkertijd het „labiliseeringsprincipe" in het systeem Avas ingevoerd, 

 hetgeen op zichzelf beschouwd, onder zekere voorwaarden, een over- 

 wegend voordeel oplevert in verband met de gevoeligheid van den 

 toestel, zooals uit de hier volgende beschouwingen nog nader zal blijken. 



Daarvoor is het noodzakelijk te beginnen met rekenschap te geven 

 van het gedrag van den electrometer in de verschillende ladings- 

 toestanden, gelijk deze worden gerealiseerd, alvorens de meting- 

 plaats vindt. Onderstellen we daartoe, dat den toestel een dier ladings- 

 toestanden is meegedeeld, b.v. a + 12 Volt, b Volt, e — 4 Volt, 

 draad ongetordeerd, hoek der naalden 30° (zie 1). Het optredende 

 evenwicht berust dan in het kort op het volgende : ten gevolge 

 van het laden van a op 12 Volt — zoo men b en c nog eerst op 

 Volt onderstelt — ontstaat eene grootere dichtheid van krachtlijnen 



') Het bezwaar van hel horizontaal vleugeloppervlak geldt voor do meting van 

 bepaalde hoeveelheid lading, natuurlijk niel van vaste potentiaalwaarden. 



