645 



die voor de metingen dienst doen ; toch is het practiseh mogelijk 

 het labiele evenwicht met torsie te benaderen, waarbij interes- 

 sante verschijnselen optreden : zoo men b.v. onder het overigens 

 gelijk houden van omstandigheden den ladingstoestand steeds gaat 

 verhoogen, zoo zal het ten slotte niet meer mogelijk zijn de 

 naald in of nabij het evenwichtspunt (ongetordeerd) een vasten 

 stand te geven; schijnbaar is het dan soms alsof de naald geheel 

 in rust verkeert, toch begint ze de ondernaald te naderen, eerst 

 met een zeer geringe snelheid, die steeds grooter wordt, zoodat 

 het beeld van de schaal in een kort oogenblik uit het gezichtsveld 

 van den kijker verdwijnt; de parallelstand van de naalden wordt 

 dan nagenoeg bereikt. Dergelijke toestanden zijn in mededeeling I 

 bedoeld, wanneer daar sprake is van een „doorslaan" van de naald. 



Waar hiermee van het gedrag van den electrometer in de ver- 

 schillende ladingstoestanden is rekenschap gegeven, zoo blijft nog over, 

 het gedrag voor de verschillende meettoestanden na te gaan, waarbij 

 ook het belang van het labiliseeringsprincipe aan het licht zal treden. 



Onder het daarbij voorkomende begrip van capaciteit zou ik willen 

 verstaan datgene, dat Pülgar en Wulf 1 ) noemen: de „totale" 

 capaciteit van den geleider, welk begrip door deze wordt gebruikt 

 voor gevallen gelijk de ook hier beschouwde, waarvoor het begrip 

 van capaciteit, gelijk Maxwell dit geeft, niet toereikend is; immers 

 de geleiders a en c bevinden zich niet op Volt; ook blijft de 

 hoek der naalden niet constant. 



Vervolgens wensch ik de capaciteit (zie mededeeling l blz. 29) 

 te splitsen in : 1 nuttige en 2 schadelijke capaciteit ; onder 1 te 

 verstaan dat gedeelte, dat op het bewegend effect van a van invloed 

 is; onder 2 dat deel, dat dezen invloed mist en dus voor de meting 

 slechts nadeel beteekent. 



Wat dan de metingen betreft, zoo zal de gevoeligheid stijgen met 

 hoogere ladingstoestanden. Om dit te doen uitkomen, vergelijken we 

 b.v. de metingen bij de twee volgende toestanden : Toestand I : (-)- 8, 0. 

 — 4) Volt en toestand II : (+ 14, 0, — 6) Volt, en onderstellen b geïso- 

 leerd, zoodat een gedachte ionisaliestroom de ondernaald b -j- d 

 positief oplaadt (ƒ op -f- 80 Volt b.v). Wat zal dan het effect in 

 beide gevallen zijn van een bepaalden gelijken ladingstoevoer? 



De potentiaal waarde van b zal stijgen, het aantal krachtlijnen tiüs- 

 schen a en b neemt daarmee af, waardoor zich de bovennaald van 

 de ondernaald verwijdert. Tengevolge van het zich verwijderen van 

 het positief geladen lichaam a van b, zal een deel van de negatieve 



n J. DEL PüLGAE en Til WüLFF Aiui. d. Phys. 30, pg. 700. L909, 



