848 



ook de dampdichtheid d t in het resultaat moeten voorkomen 1 ), niet 

 alleen </,. Uit het door v. r>. Waals en mij geconstateerde feit volgt 

 alleen dat a van v afhankelijk kan zijn. 



Maar het is natuurlijk even goed mogelijk dat — daar langs de 

 grenslijn van het verzadigingsgebied v x een functie van T is — de 

 grootheid a niet direct van v afhankelijk is, maar een zuivere tempe- 

 ratuur functie, en slechts indirect van v x afhankelijk. 



Is evenwel a van T afhankelijk, dan moet alweer bovenstaande 



fdp\ 

 formule gewijzigd worden, daar — alsdan een ingewikkelder ge- 



\dtj v 



daante zal verkrijgen — te meer daar ook b een functie van T zal 

 blijken te zijn 2 ). 



De theoretische gronden, waarop v. d. W. de afhankelijkheid van 

 a t. o. v. v 1 bepleit, acht ik bovendien niet overtuigend genoeg; met 

 zijne beschouwingen (vooral die op p. 281 onder tot 283;, voorzoo- 

 ver ik deze vermag te volgen, kan ik mij niet geheel vereenigen 3 ). 



II. Onderzoek bij waterstof. 



Wij zullen hierbij echter niet langer stilstaan, maar het resultaat 

 van het door v. d. W. gewenschte onderzoek mededeelen aangaande 



J ) Ook zou de berekening der kritische grootheden een ingrijpende wijziging 

 dienen te ondergaan. Veel van hetgeen thans vrijwel vaststaat, zou dan weer 

 geheel op losse schroeven komen te staan. 



2 ) Zie ook mijne Verhandeling: ,,Over de waarden van eenige differentiaalquo- 

 tienten enz. 1 ' in deze Verslagen van 11 April 1912; vooral p. 1238 — 1240. Daarin 

 werd ook de toen door v. d. Waals voorgestelde, goed met de uitkomsten over- 

 eenstemmende temperatuurfunctie l + l'll-mJ-'/otl — m), waarin m = T: Tk, 

 besproken. Maar ook in deze formule speelt de kritische temperatuur een geheel 

 bijzondere rol, terwijl zij bovendien nog voor waarden van T>Tk (m > 1) onbe- 

 staanbare waarden levert. 



s ) Terloops wijs ik nog op het op p. 276 aangevoerde, waar in het overgangs- 



geval l = 2r (l -f- 2r = afstand der middelpunten, 2r = middellijn molecuul) de 



beschikbare ruimte voor de beweging van een molecuul = Sm (m = het volume 



van een mol.J wordt aangenomen. Het is gemakkelijk in te zien dat dit ongeveer 



16m moet zijn. Immers in het bedoelde geval is de lineaire afstand van twee 



middelpunten juist 2-maal grooter dan bij aanraking, derhalve het volume 8-maal 



6 

 grooter. Maar het volume bij aanraking is niet = m, maar = — X m = 1,91 m, 



JT 



zoodat het beschikbare volume = 15,3 m wordt. En daar v k door v. d. W. 

 = 2ö<7 = 8m wordt aangenomen [dit is echter slechts het geval bij stoffen met 

 betrekkelijk hooge krit. temp., zie „Nieuwe Betrekkingen" I (12 Febr. 1914), waar 

 Vfc : bfc in het algemeen = 2y werd gevonden], zoo is het bedoelde volume niet 

 = vki maar bijna 2%. Bij v = vk is (l + 2r) : 2r dus ook niet = 2, maar slechts 

 ongeveer l3^'4, zoodat de door v. d. W. t. o. v. vk getrokken conclusies komen te 

 vervallen. 



