849 



het gebied boven de kritische temperatuur. Hiervoor leeut geen enkele 

 stof zich zoo goed als Waterstof, waarvan wij door de uiterst nauw- 

 keurige onderzoekingen van Kamerlingh Onnes en zijne medewer- 

 kers isotherm-bepalingen van af — 257° C. = 16° abs. tot en met 

 100° C. = 373° abs. bezitten. Verder de zeer nauwkeurige proeven 

 van Schalkwijk bii 20° C, en die van Amagat van 0° tot 200° C. 

 De kritische temp. van H 2 ligt bij 33° abs., zoodat het onderzochte 

 gebied zich uitstrekt van 2 / 2 T'k (waar beneden H 2 vast wordt, n.1. 

 bij 14° abs.) tot ruim 14 7& toe, en dus ook het BoYLEpunt bij 

 3y 4 Tjc omvat. 



Reeds in 1903 hield ik mij met het verloop der waarden van h 

 bij H 2 bezig 1 ). Maar toen waren slechts de proeven van Amagat 

 bekend, en ik berekende de 6- waarden bij 0°, 100° en 200° C. in 

 de onderstelling dat a standvastig = 300 . 10 -6 was. De aldus bere- 

 kende waarden werden vergeleken met die, welke uit de destijds 

 door v. d. Waals gepubliceerde „toestandsvergelijking van het mole- 

 cuul" zouden volgen, en bij de grootere drukken, vanaf 500 atm. 

 tot 1000 a 2800 atm., werd goede overeenstemming gevonden. 



Maar later zag ik in, dat niet alleen deze van der WAALs'sche 

 formule, maar elke interpolatieformule - - hetzij met opklimmende 

 machten van p, hetzij met die van v~ l — even goede overeenstemming- 

 gaf. De bezwaren der v. d. W.'sche formule zijn (buiten theoretische 

 bezwaren, waarover in het slotgedeelte) hoofdzakelijk gelegen in de 

 te kleine waarden van b , door deze geleverd. Zoo werd bij 0° ge- 

 vonden b = 463 . 10 _ G , hetgeen t.o.v. /;,, =917 . 10 _ ° nog mogelijk 

 is. Maar bij 100° C. werd b g = 386 berekend (b,, eveneens = 9 17), 

 en bij 200° C. zelfs b = 306 (b g = 910). 



Ook kwam ik later tot de overtuiging, dat de onderstelling a 

 onafhankelijk van T niet langer was vol te houden, aangezien bij 

 Tjc de waarde van a& aanmerkelijk hooger moest zijn dan 300 . L0~~ 6 . 

 Maar eerst uit de recente bepalingen van K. Onnes c.s. bleek ten 

 duidelijkste dat de waarde van a ook beneden '/'/. hoe langer hoe 

 grooter werd, en bij - - 257° zelfs in de buurt van 700 . 10 ,; komt 

 te liggen, terwijl ak nog slechts = 486 . 10 ,: was. 



De zeer onlangs verschenen directe bepaling van hel kritische 

 punt. door K. Onnes, Dohsman en Holst stelden mij in staal mijne 

 berekeningen te herzien en aan (e vullen. Aangezien de bovenge- 

 noemde isotherm-bepalingen van K. O. c.s. allo betrekking hebben 

 op relatief gröotë volumina, zoo is daaruit alleen aangaande de 

 grenswaarden />,, iets met zekerheid al' te leiden. Maar deze waarden, 

 zoomede die der correspondeereridé waarden van ■> [hoe de scheiding 



l ) Deze Verslagen van 'JS Maart (S April) L903, p. 718 729. 



