855 



uit den even wichtsstand opgewekte afstootende kracht het botsende 

 molecuul door het andere worden teruggeworpen. Berekent men nu 

 de waarde van liet botsingsviiïaal in de onderstelling der varieerende 

 grootte van b tijdens de botsing, dan verkrijgt men (zie § VII) een 

 uitdrukking van den vorm 



b 9 = 4mXf(T), (8) 



waardoor de afname van b g met de temperatuur kan worden ver- 

 klaard. Inderdaad zal bij lage temperatuur de gemiddelde snelheid 

 bij de botsing zeer gering zijn, zoodat het molecuul betrekkelijk 

 weinig zal worden ingedrukt, terwijl bij hoogere tem peratuur de snel- 

 heid en daardoor ook de indrnkking belangrijk grooter zal wezen. 



Reeds in mijne Verhandeling van 1903 (1. c. p. 720 onder) merkte 

 ik t. o. v. de toenmaals geconstateerde afname van b , zonder nader 

 te p red zeeren, op: „Het is alsof bij hoogere temperatuur de atomen in 

 het molecuul elkaar dichter kunnen naderen dan bij lagere temperatuur" . 



Nu leert een nadere berekening evenwel, dat de bovenvermelde 

 f(T), welke bij benadering (zie de volgende paragraaf) met (1 — « y/Ty 

 evenredig is, de gevonden waarden der viriaalcoëfficienten B boven 

 20° C. (het eene vaste punt, waarop de berekening van 4??i en den coëffi- 

 ciënt a gebaseerd is) en vooral beneden Tk (het tweede vaste punt) 

 niet voldoende weergegeven. l ) Men vindt te lage waarden. Bij 200° C. 

 zou B slechts = 1170.10~ 6 zijn, terwijl uit Amagat's proeven 1280 

 zou volgen. En bij — 252°, — 255° - - 257° zouden de slechts wéinig- 

 toenemende waarden 403, 419 en 429 voor - - B volgen, terwijl de 

 sterk toenemende waarden 480, 500 en 630 (ongeveer) in werke- 

 lijkheid uit de proeven van K. Onnes zouden volgen. 



Dit verloop wijst eerder op een exponentioneele functie van T. 

 Inderdaad zal, in de tweede plaats, bij de botsingen zijn rekening te 

 houden met den invloed van het krachtsveld op de distributie (dicht- 

 heid) der moleculen rondom het beschouwde molecuul, bv. volgens 

 de theorie van Boltzmann. Men komt dan tot een uitdrukking voor 

 b g (wanneer men nl. voor b ;! dezelfde teniperatuursfunetie aanneemt 

 als voor a gevonden wordt, hetgeen met de BoLTZMANN'sche formule 

 echter in strijd zoude zijn) van den vorm 



* 9 = (M«X^(^--l) (9) 



waarin {b fl ) x de grenswaarde bij zeer hooge temp. voorstelt, evenals 

 zooeven (b g ) = 4m de grenswaarde bij zeer lage temperatuur 

 aangaf. 



!) D. w. z. wanneer men voor a dezelfde temperatuursfunctie laai golden, on dus 

 a met b laat mede veranderen (Zie ook do Noot bij j? H), 



