866 



het punt aj = l, waar wij dus met de zuivere vaste stof te maken 

 hebben. AD(v xx ) is het spec. volume der bij T° verzadigde oplossing. 

 Uit de figuur blijkt, dat: 



Lv = BC = AD — AB - CD 

 of 



f dv" 



Lv = v Xl + (1 - x x ) — - v 3 (5) 



dx / x—x. 



3. De eerste methode, die hierin ligt opgesloten, bestaat uit het 

 bij de verzadigingstemperatuur T doen uitkristalliseeren van een 

 bekend bedrag opgeloste stof uit eene bij die temperatuur over- 

 verzadigde oplossing. De tweede methode komt hierop neer, dat 

 men de kromme, die het verband tusschen het spec. volume dei- 

 oplossing (v x ) en de koncentratie (x) voorstelt, bij de temperatuur 

 T over een zekere uitgestrektheid vastlegt en de waarde van 



f dv\ 



I — 1 uit de vergelijking dier kromme afleidt ; v Xl leeren wij 



\ dx /x=x x 



kennen uit het verloop der funktie (v x , x) zoowel als door direkte 

 bepaling, terwijl v s eveneens direkt wordt gemeten. 



4. Hoewel nu de eerste methode meer rechtstreeks de gezochte 

 grootheid Lv levert, moet niet uit het oog worden verloren, dat 

 men langs dien weg eigenlijk bepaalt de grootheid 



Lv'z=v Xl +(1— «J— — — v s ..... (6) 



waarin x 7 en u, de koncentratie resp. het daarbij behoorende 

 spec. volume voorstellen van de oververzadigde oplossing, die voor 

 het onderzoek wordt gebruikt. Alleen voor een oneindig weinig 

 oververzadigde oplossing gaat de uitdrukking (6) in (5) over. 



Praktisch moet evenwel .v t — x } eene niet te geringe waarde hebben, 

 wil men bij het uitkristalliseeren een duidelijk meetbare volume- 

 verandering krijgen en dan hangt de grootte der afwijking tusschen 

 de te meten grootheid Lv en Lv' geheel en al af van de kromming 

 der lijn (at, v x ). De tweede methode daarentegen, stelt hooge eischen 

 aan de nauwkeurigheid, met welke het verloop der kromme (x,v z ) 

 moet worden bepaald. Liefst zal men haar ook tot in het gebied 

 der oververzadigde oplossingen voortzetten. 



5. Terwijl wij, wat de bizonderheden van het onderzoek betreft, 

 naar onze latere, uitvoerige publikatie verwijzen, moge hier de gang 

 van zaken in groote trekken worden beschreven. Bij het onderzoek 

 der spec. volumi na der door ons bestudeerde oplossingen van 

 m-dinitrobenzol in aethylacetaat (zie onze eerste mededeeling) met 

 behulp van den pyknometer volgens Sprengel — Ostwai,d, in den 



