963 



Het schommelende stelsel met bol en cylinder C 2 had dus op zeer 

 weinig na hetzelfde traagheidsmoment (en dus ook denzelfden schom- 

 meltijd) als het stelsel zonder bol en met cylinder C 1 . l ) 



De schommelingen van het stelsel, wanneer de bol in vloeibare 

 waterstof was gedompeld, waren nu werkelijk sterk gedempt (ff — 0,1 

 ongeveer); de regelmatigheid der demping liet evenwel veel te 

 wenschen over, zóó dat voor een eenigszins nauwkeurige berekening- 

 van ff slechts enkele kleine stukken uit de waarnemingsreeksen 

 gebruikt konden worden 2 ). Ziehier het meest regelmatige stuk dat 

 verkregen werd, en dat alleen voor de berekening werd gebruikt; 

 de uitwijkingen «, in radianten uitgedrukt, werden afwisselend 

 naar rechts (-(-) en naar links ( — ) waargenomen; in het tabelletje 

 zijn meteen opgegeven de natuurlijke logarithmen van de absolute 

 waarden der uitwijkingen. 



«= + 0,05180 log« = — 2,9599 



— 4925 3,0108 



-f- 4685 3,0607 



4460 3,1101 



+ 4230 3,1632 



Daaruit volgt : 



(ƒ= 0,1012 ± 0,0003. 



Dit is echter nog niet het logarithmisch decrement <f bij oneindig 

 kleine amplitude; om dit te vinden, maken we gebruik van de met 

 zwavelkoolstof gevonden formule e van Meded. n°. 1516?, § 3, welke 

 formule aangeeft, hoe de maximale uitwijking van den tijd afhangt, 



een geringe vermindering van het moment van het wringingskoppel M met stijgende 

 belasting (de verandering bedraagt 0,00035 M pro gram) ; M (koppel bij belasting 

 nul) =0.752 + 0,002. Uit eenige waarnemingen bij verschillende temperaturen 

 bleek bovendien, dat het koppel M bij stijgende temperatuur met 0,0008 M ]>ro 

 graad afnam. 



1 ) Deze voorwaarde werd gesteld bij het maken van den cylinder C 3 (zie Meded. 

 n°. 149Ö, IV, § 5) ; daarom werd deze cylinder (zie noot °2, vorige bldz.) uit retortenkool 

 gemaakt, nadat de cylinder C^ reeds was vervaardigd Hier werd echter niet voldaan aan 

 den vroeger (loc. cit.) gestelden eisch, dat het stelsel met of zonder bol nagenoeg 

 hetzelfde gewicht zou hebben ; het was immers reeds vroeger gebleken, dat het 

 gewicht van het stelsel slechts zeer weinig invloed had op het wringingsmoinent, 

 en dat bleek bij deze proeven nog eens (zie vorige noot). 



2 ) Bij zeer kleine uitwijkingen was zelfs geen demping meer waar te nemen: 

 het schommelende stelsel kwam niet tot rust, maar bleef nu eens sterker, dan 

 weer eens minder sterk, over eenige schaaldeelen heen schommelen. Dil moot 

 zeker ten deele worden toegeschreven aan de niet geheel te vermijden convectie- 

 stroomingen in de vloeistof, die nog in vrij aanzienlijke mate straling bleek te 

 ontvangen : werd de toestel gesloten (evenals vroeger stond ilo vloeistof onder 

 constanten druk), dan steeg de dampspanning met een snelheid van ongeveer 8 cM. 

 kwik per minuut, wat overeenkomt met een temperatuursverhooging van 0°. 1. 



