( 35 ) 



in het stadium waarin ze zich voordoen als uitspruitsels van den dorso- 

 medialen wand van den WoLFF'schen gang, in een stadium dns dat, als 

 voorbijgaande toestand ook bij de monodelphe zoogdieren, voor zoover 

 althans deze werden onderzocht, voorkomt, terwijl ze bij de laatst- 

 genoemde, voordat het eindstuk van den WoLFF'schen gang in den 

 blaas wand is opgenomen, zich naar den dorso-lateralen wand van dien 

 gang bewegen, waardoor ze in den volwassen toestand lateraal van 

 WoLFF'schen (en Mr/LLER'schen) gang zich bevinden. Hoewel ik niet 

 in staat ben geweest op grond van eigen waarnemingen deze theore- 

 tische beschouwing te overwegen, wil het mij toeschijnen, dat, naast 

 de door Keibel gepostuleerde oorzaak' voor het verloop der ureteren 

 aan de mediale zijden der Muller' sche gangen bij Marsupialia, zeer 

 zeker eenen, en misschien niet geringen invloed op het tot stand 

 komen van dit verloop zal uitoefenen het spiraalvormig verloop van 

 den WoLFF'schen gang en de noodzakelijk hiermede gepaard gaande 

 torsie van dit kanaal. 



Een hiermede in verband staand opmerkenswaardig feit is, dat 

 bij de mannelijke bnideldieren een uterus masculinus ontbreekt, dat 

 men geene resten heeft gevonden van de kaudale eindstukken der 

 MüLLER'sche gangen, zooals Weber ') en Disselhorst 2 ) uitdrukkelijk 

 vermelden. Alleen Hvpsiprymnus, zou volgens Owen hierop een uit- 

 zondering maken. 



In het door mij waargenomen stadium bevinden zich de einden 

 der MüLLER'sche gangen lateraal (en kaudaal) van de WoLFF'sche 

 gangen. Nu is het duidelijk dat, indien mijne waarneming voor de 

 bnideldieren algemeen geldend is, bij de mannelijke dieren geen uterus 

 masculinus optreden kan, omdat tusschen beide MüLLER'sche gangen 

 de WoLFF'sche zich bevinden. Eventueele resten der MüLLER'sche 

 gangen heeft men dan in 't mannelijk geslacht te zoeken aan de 

 laterale zijde van de uitmonding der vasa deferentia. Eigen waar- 

 nemingen te dien opzichte heb ik nog niet kunnen doen. 



Zooals ik reeds beschreef, bevinden zich in het door mij waarge- 

 nomen stadium de ureteren aan de mediale zijde der geslachtsstren- 

 gen. Slechts die gedeelten in het vron weiijk geslachtsapparaat der 

 bnideldieren, die aan de laterale zijde der ureteren liggen, kunnen, 

 wat ik te anderer plaatse op breedere basis zal trachten te bewijzen, 

 in het vrouwelijk genitaalsysteem der monodelphe zoogdieren hunne 

 homologa bezitten. De, langs phyletischen weg in de groep der 



x ) M. Weber. Die Saugetiere. Jena. G. Fischer 1904. 



2 ) R. Disselhorst. Ausführapparat und Anhangsdrüsen der mannlicben Geschlechts- 

 organen in : Lehrbuch der vergleichend mikroskopischen Anatomie der Wirbeltiere, 

 herausgegeben von A. Oppel. 4er Teil. 



3* 



