( 241 ) 



er op, dat de groepen X en Y niet onafhankelijk van elkander hun 

 richtenden invloed uitoefenen, maar dat deze door elkanders aan- 

 wezigheid gewijzigd wordt. Het qnantitatieve onderzoek, voor een 

 aantal nitraties van verbindingen C 6 H 4 XY uitgevoerd, heeft dit ten 

 volle bevestigd. 



Wanneer de groepen X en Y onafhankelijk van elkander hun 

 richtenden invloed op een derden substituent uitoefenden, zou men 

 het volgende moeten hebben. Noemt men de verhouding, waarin de 

 3 isomeren ontstaan, als Z in C 6 1I 5 X wordt ingevoerd 



Portho '• Cjmeta • r para 



en die der drie isomeren als Z in C 6 H 5 Y wordt ingevoerd 



P ortho • *1 meta : r para 



dan zoude de hoeveelheid der isomeren, bij invoering van Z in 

 C 6 H 4 XY worden uitgedrukt door produkten als pq' enz., zooals uit 

 onderstaand schema blijkt : 



x p' x 



Pi //N y q 'f /N Y pq 'fi Y 



q \ J q r' \ / p' q r ' \ s qp' 



r q' rq' 



Hierbij is ondersteld, dat bij invoering van eene tweede groep in 

 een monogesubstitueerd benzolderivaat alle drie mogelijke isomeren 

 ontstaan, hetgeen feitelijk wel steecis het geval zal zijn, al is dan 

 ook de hoeveelheid van een dezer zoo gering, dat zij meestal over 

 het hoofd is gezien. Inderdaad is in een aantal gevallen, waarin men 

 aanvankelijk slechts twee substituenten gevonden had, bij nauw- 

 keurig onderzoek ook het derde aangetoond, zoo o.a. bij de nitratie 

 van nitrobenzol. 



Het quantitatief onderzoek naar de relatieve hoeveelheden der 

 isomeren, die bij nitratie van lichamen C 6 H 4 XY ontstaan, leerde nu, 

 dat die hoeveelheden meestal zeer aanmerkelijk van de produkten 

 pq' enz. afwijken, zoodat een sterke storing van elkanders richtenden 

 invloed op den derden substituent moet worden aangenomen. Deze 

 storing bleek niet alleen van den aard der aanwezige substituenten, 

 maar ook nog van hunne plaats in het molecule af te hangen, zoo- 

 als het volgende voorbeeld bewijst. 



Bij de nitratie van chloorbenzol bij 0° ontstaan para-, ortho- en 

 metanitrochloorbenzol in de volgende hoeveelheden : 



Cl CO H 



/\ Bij die van benzoëzuur de /\ 



nitrobenzoezuren in de 

 \/ ' volgende verhouding: \/ 



69.9 1.3 



