( 305 ) 



Een 4 de ongelijkheid in de gangen ontsproot uit het persoonlijk 

 verschil der waarnemers. Uit rechtstreekse!) e bepalingen waren de 

 volgende verschillen in de klokstanden verkregen : 



B— P 

 1 April 1901 — S 201 

 18 Maart 1903 —0.275 

 15 Maart 1904 —0.224 



Yoorloopig heb ik gedurende de periode 14 Jan. 1903 — 14 Jan. 

 1904 voor dit verschil — O s .250 aangenomen en de door P bepaalde 

 klokstanden herleid tot het systeem van B. Vervolgens voerde ik 

 benevens de coëfficiënten voor luchtdruk, temperatuur en tempera- 

 tuurverschil eene correctie op het aangenomen persoonlijk verschil 

 in, welke 4 onbekenden ik uit de tijdsbepalingen zelve afleidde. 

 Laten zij door x, y, z en u worden aangeduid. Door de keuze dei- 

 volgende eenheden maakte ik dat allen in getalwaarde ongeveer 

 even groot zouden uitkomen : voor luchtdruk [B) eenheid = 1 / 4 

 Mm. kwik van 0° C, voor temperatuur (&) eenheid = 1 / 10 graad 

 Celsius, voor temperatuurverschil (V) eenheid == 1 / 100 graad Cel- 

 sius, voor klokgangen per dag eenheid =r Viooo tijdsecunde ; x, y en z 

 stellen den invloed van elk der eerste 3 eenheden op den dagelijk- 

 schen klokgang voor, uitgedrukt in duizendste deelen der tijdsecunde, 

 terwijl met u het 10 de deel der correctie op het aangenomen per- 

 soonlijk verschil in de klokstanden in diezelfde tijdseenheid wordt 

 bedoeld, en wel B — P = — 250 — 10 u. 





Hohwü 17. 



Hohwü 46. 



1903 Augustus 



+ 0.18 



+ 0.22 



„ September 



+ 0.16 



-f 0.26 



„ October 



-f 0.06 



-f 0.12 



„ November 



+ 0.02 



+ 0.10 



„ December 



-f 0.01 



+ 0.03 



1904 Januari 



- 0.02 



+ 0.08 



„ Februari 



+ 0.05 



+ 0.12 



Bij de pendule in de meridiaanzaal bleek ook eene dagelijksche ongelijkheid in 

 het temperatuur-verval voor te komen, die bijna niet aanwezig was in de nis. 



Bij Hohwü 46 is de middelwaarde van M — 12" M. T. regelmatig grooter dan 

 die van 12" — 2i u M. T. Uit de verschillen dier middelwaarden in verband met de 

 verschillen in relatieven gang der beide klokken voor de overeenkomstige halve 

 dagen kon ik den invloed eener verandering van het temperatuur-verval binnen 

 korteren tijd op den gang van Hohwü 46 afleiden. 



Dit onderzoek is nog niet ten einde, doch ik acht het, in verband met de theo- 

 retische ontwikkeling van B. Wanagh te Potsdam over den invloed van tempe- 

 ratuur-verval op slingeruurwerken (A. N. Nr. 3967 — 68) vermeldenswaard, dat op 

 deze wijze per 1° G. temperatuurverschil der thermometers ongeveer Os.80 gang- 

 verandering werd gevonden, een bedrag dubbel zoo groot als uit de tijdsbepa- 

 lingen was verkregen. 



