( 360 ) 



banden opheldering brengen. Als voorbeeld kiezen wij het spectrum 

 van é Orionis. 



Bij deze ster had Deslandres in 1900 snelle veranderingen in de 

 plaats der spectraallijnen opgemerkt, en daaruit afgeleid, dat men te 

 doen had met een dubbelster waarvoor de omloopstijd 1,92 dagen 

 zou zijn. Waarnemingen van J. Hartmann : ) waren niet in overeen- 

 stemming te brengen met deze periode. Daarom onderwierp Hartmann 

 de ster tusschen Januari 1901 en Maart 1903 aan een uitvoerig 

 spectrografisch onderzoek en' vond op een verzameling van 42 platen 

 het volgende. 



Het spectrum bevat hoofdzakelijk lijnen van waterstof en helium; 

 ook enkele van silicium, magnesium en calcium. 



De calciumlijn 1 3934 (overeenkomende met K van het zonne- 

 spectrum) is zeer zwak, maar scherp ; al de overige lijnen (een 

 twintigtal) zijn breed uitvloeiend en schijnen soms asymmetrisch of 

 zelfs verdubbeld. Bij de metingen werd altijd zoo onbevooroordeeld 

 mogelijk op de donkerste cleelen der onscherpe lijnen ingesteld en 

 gevonden, dat deze zich werkelijk periodiek verplaatsten ; maar 

 wegens het onsymmetrische uiterlijk van vele lijnen werd geen 

 zekerheid verkregen dat de verplaatsing voor alle lijnen op een- 

 zelfde plaat even groot was. Uit de gemiddelde verplaatsingen bere- 

 kende Hartmann de wisselende snelheid in de gezichtslijn, en daaruit 

 de elementen van de baan der dubbelster. 



Een hoogst raadselachtig feit, bij de metingen aan den dag gekomen, 

 was echter dat één 1 ij n, namelijk de fijne, scherpe calciumlijn 

 X 3934, niet deelnam aan de periodieke verschuivingen, 

 doch wees op een constante snelheid in cle gezichtslijn van -f- 16 K.M. 

 per sec. (gereduceerd op de zon). 



Hartmann verwerpt de gedachte dat deze lijn aan absorptie in de 

 aardatmosfeer te danken zou zijn ;* ook dat zij zou toekomen aan 

 de tweede componente van het stelsel. Als eenig middel om tot een 

 verklaring te komen neemt hij aan : de aanwezigheid van een wolk 

 van calciumdamp juist op de lijn, die ons met 6 Orionis verbindt. 

 De wolk zou zich dan van de zon verwijderen met een snelheid 

 van 16 K.M. per sec. Bij naburige sterren werd de invloed van die 

 wolk niet gevonden. Daarentegen vertoonde het spectrum van Nova 

 Persei in 1901 precies hetzelfde verschijnsel ■ de lijnen van waterstof 

 en van andere elementen waren ontzettend verbreed en verschoven 

 en veranderden voortdurend van uiterlijk, maar al dien tijd bleven 



l ) J. Hartmann. Untersuclmngen über das Spectrum und die Balin von 3 Orionis. 

 Sitzüngsber der Kon. Preuss. Akad. d. Wissenschaften. XIV, S. 527 — 542, Mürz 1904. 



