( 404 ) 



Julius, bij het ontwikkelen zijner zonnetheorie, tot dezelfde uitkomsj 

 geraakt l ). 



Dat de onregelmatigheden in de elfjarige zonskromme niet in hoofd- 

 zaak aan waarnemingsfonten toegeschreven mogen worden, volgde 

 ook reeds zijdelings uit de onderzoekingen van Fritz en Loomis over 

 het noorderlicht 2 ), en van Halm over correcties in de waarden van 

 de helling der ecliptica, de breedte-variatie, enz. 3 ), welke overeen- 

 komstige onregelmatigheden vertoonen. 



De opteekeningen over strenge winters vormen, gelijk van zelf 

 spreekt, een zeer ruw materiaal, hoewel reeds vroeger de opmerking 

 gemaakt is, dat ze wegens de voor een ieder waarneembare excep- 

 tioneele vorming van ijs veel minder willekeurig zijn dan bijv. op- 

 teekeningen over zeer warme zomers. De gegevens moeten echter 

 zorgvuldig geschift en vergeleken worden. Dit is reeds gedaan 

 door prof. W. Koppen bij zijn bekende onderzoekingen naar de perio- 

 diciteit van strenge winters. Het lag daarom voor de hand, niet ver- 

 der van Brückner's (enkel aan Pilgram ontleende) gegevens over 

 strenge winters gebruik te maken, maar van het door Koppen be- 

 werkte materiaal. 



Bij een vergelijking nu van de kromme van Brückner met de 

 lijst van Koppen werd ik getroffen door een aanduiding van perio- 

 diciteit in zeer lange tijdvakken ; echter niet in den zin waarnaar 

 Koppen zocht — terugkeer van strenge winters in bepaalde, aequi- 

 distante jaren — ook geen gelijkvormige schommelingen gelijk 

 Brückner ze in 't klimaat meent gevonden te hebben; maar als terug- 

 keer van het algemeene karakter^ dei" weersgesteldheid in tijdvakken 

 van omstreeks 180 jaar, binnen elk van welke tijdvakken de winters 

 op een bepaalde wijze verdeeld schenen : zeer veel in de eerste 60 

 of 70 jaren na het begin van zulk een tijdvak (bijv. na omstreeks 

 1220, 1400, 1580), zeer weinig in de volgende 20 jaar, veel in de- 

 daaropvolgende 20, weinig maar onregelmatig verspreid in het overige 

 deel van het tijdvak. 



Daar dit verschijnsel, als reëel beschouwd, blijkens het vroeger 

 gevondene vermoedelijk veroorzaakt moest worden door een seculaire 

 schommeling in de zonswerkzaamheid, zich uitende in stelselmatige 

 wijzigingen der elfjarige schommelingen, besloot ik, een onderstelde 

 periode van 16 X 11.13 jaar (11.13 is de normale constante periode 

 volgens Newcomb) = ongeveer 178 jaar, als uitgangspunt te nemen 

 voor een nader onderzoek ; het bruikbaar geachte materiaal strekt 



1 ) W. H. Julius. Archives néerlandaises, Série II, Ts. VII, VIII. IX. 



2) H. Fritz. Das Polarlicht. Leipzig 1881; -- E. Loomis, bij Halm, A. N. 3649. 



3) J. Halm. Astron. Nachrichten 3619, 3649; Nature Vol. 62, 1610. 



