( 419 ) 



Wil men in het mechanisme van deze phy Biologisch e verschijn- 

 selen doordringen, dan is het vóór alles noodig, den osmotischen 

 druk in het bloed van de verschillende vischsoorten te leeren kennen. 

 Er zijn enkele bepalingen verricht door Bottazzi en Rodier. Voor 

 ongeveer vijf jaren ben ik, onder zeer ongunstige omstandigheden, 

 begonnen aan die metingen deel te nemen en wel aan zeevisschen, 

 die uit Katwijk naar Leiden waren vervoerd. Deze dieren waren 

 veelal nog levend, in ieder geval nog volkomen versch. De uitkom- 

 sten zijn niet openbaar gemaakt, totdat mij in den zomer van 1904 

 bleek, dat zij geheel in het kader vielen van resultaten, onder gun- 

 stiger omstandigheden verkregen en er somtijds volkomen mede 

 overeenstemden. 



De uitnemende gelegenheid om levende zeevisschen in groote ver- 

 scheidenheid te verkrijgen, die de vischmarkt te Bergen (Noorwegen) 

 aanbiedt, gaf mij dezen zomer aanleiding het onderzoek weder op te 

 vatten en uit te breiden. Daarna Averden bepalingen verricht aan 

 zoetwatervisschen uit de omstreken van Utrecht en eindelijk werd 

 ik door Dr. Kerbert, directeur van dierentuin en aquarium te Amster- 

 dam, in de gelegenheid gesteld zee- en zoetwatervisschen, waaronder 

 moeilijk te verkrijgene, te bestudeeren. Het zij mij vergund hier ter 

 plaatse Dr. Kerbert mijn hartelijken dank te brengen. 



Te Bergen worden de dieren levend te koop aangeboden in een 

 groot aantal open houten bakken, door welke een krachtige stroom 

 zeewater wordt gevoerd, dat, naar men mij verzekerde, ver van de 

 stad uit de fjord wordt opgepompt. De visschen zijn echter niet 

 geheei normaal: de vangst, het gebrek aan voedsel, het vervoer, de 

 manipulaties van verkoopers en koopers scliaden den dieren. Voor zij 

 in de marktbassins komen, zwemmen ze namelijk in karen dicht 

 opeengehoopt in het somtijds door de regens vrij wat verdunde water 

 van de oppervlakte der haven. Er bestaan gronden om aan te nemen, 

 dat die invloeden zich afspiegelen in den osmotischen druk van het 

 bloed. Een onderzoeker, die langen tijd te Bergen vertoeft, zorgvuldig 

 zijn materiaal kiest, het eenigen tijd in aquariën verpleegt, bij ieder 

 exemplaar aanteekening houdt van alles wat invloed zou kunnen uit- 

 oefenen, zou zonder twijfel constantere uitkomsten verkrijgen, clan hier 

 openbaar kunnen gemaakt worden. Nog wenschelijker ware, met de 

 visschers mede te gaan en bloed en urine te verzamelen, onmiddellijk 

 na de vangst. De hier medegedeelde cijfers mogen als een der eerste 

 proeven op dit nagenoeg braakliggende gebied beoordeeld worden. 

 Eerst door en tijdens mijn onderzoek beu ik opmerkzaam geworden 

 op de noodzakelijkheid van ten zeerste rekening te houden met den 

 gezondheidstoestand der dieren. 



29 



Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XIII. A°. 1904/5. 



