( 468 ) 



Scheikunde. — De Heer Holleman biedt eene mededeeling aan 

 van den Heer J. Böeseken over: ,,De reactie van Fkiedel en 

 Ceafts". 



Mede aangeboden door den Heer J. M. van Bemmelen. 



Zooals bekend is, heeft de reactie van Friedel en Crafts niet 

 altijd hetzelfde verloop. Nu eens blijken sporen van den katalysator 

 voldoende te zijn om groote hoeveelheden van het gewensch te produkt 

 te bereiden, dan weder zijn hoeveelheden van ] / 20 & Vio molekuul 

 op equinioleeulaire hoeveelheden der te condenseeren produkten noodig. 

 Bij zeer vele condensaties is het gebleken, dat minstens één mol. 

 A1C1 3 vereischt wordt om een zoo hoog mogelijk rendement te verkrijgen. 



Ook is deze reactie afhankelijk van tal van omstandigheden, die 

 of samenhangen met een secundaire werking van het aluminium - 

 chloride (Recueil XXII p. 302) op een der bij de inwerking aanwezige 

 stoffen, of in verband staan met den aard dezer stoffen zelf. 



Het komt mij voor, dat het aantal verschillende synthesen sedert 

 de ontdekking der katalytische werking van 't aluminiumchloride 

 groot genoeg is, om, door een eenigszins systematische beschouwing 

 daarvan tot een verklaring van de oorzaak van dit afwijkend gedrag- 

 te kunnen komen. 



Hierbij dient vooropgesteld te worden dat het aluminiumchloride 

 alleen dan zijn werking kan uitoefenen, wanneer het in staat is het 

 chloride (of anhydricle) te acti veeren; cl. w. z. het moet of vrij of 

 los gebonden in de reactie-massa aanwezig zijn. 



Deze reactie-massa bevat behalve den katalysator (en eventueel een 

 of ander verdunningsmiddel, zooals CS 2 ): A het chloride (of anhydride), 

 B het benzolderivaat, C het gevormde produkt. Wanneer wij nu de 

 bovengenoemde secundaire ontledingsverschijnselen buiten beschouwing 

 laten clan kunnen zich cle volgende, gevallen voordoen : 



I. Het aluminiumchloride verbindt zich met geen dezer stoffen of 

 de verbindingen zijn bij cle reactie-temperatuur geheel gedissocieerd. 



Wij hebben clan te doen met de katalytische werking in den 

 zuiversten vorm. Een spoor aluminiumchloride zal voldoende zijn om 

 onbepaalde hoeveelheden A en B zich tot C te doen omzetten. 



Dit is bijvoorbeeld het geval bij de chloreering (bromeering) van 

 benzol bij gewone tempeiatuur. Wanneer men zorg draagt voor zorg- 

 vuldige droging der reageerende stoffen kan met 0,5 gram aluminium- 

 chloride meer dan een kilogram chloor(broom)benzol bereid worden, 

 zonder dat cle hoeveelheid van den katalysator zichtbaar verminderd is. 



Ook bij cle bereiding van diphenylmethaan uit benzylchloride en 

 benzol kan men met uiterst geringe hoeveelheden van den katalysator 



