( 514 ) 



§ 3. Overzicht van de proeven rem, Teichner. De invloed van 

 verontreinigingen geeft van de waarnemingen van Teichner eene 

 volledige qnalitatieve verklaring. De uitkomsten van zijn tweede 

 reeks waarnemingen, waarvan ik alleen die boven de kritische 

 temperatuur heb genomen, heb ik in fig. 1 aanschouwelijk gemaakt. 

 De ligging der drijvertjes heb ik op verticale lijnen aangegeven en de 

 plaatsen, door een zelfde bolletje bij verschillende temperaturen inge- 

 nomen, door lijnen verbonden. Ik heb op die manier gekregen lijnen van 

 gelijke dichtheid ; bij iedere lijn heb ik de overeenkomstige dichtheid 

 aangegeven. In deze reeks proeven heeft Teichner eerst waarnemingen 

 gedaan bij temperaturen, die hoe langer hoe hooger genomen werden 

 daarna bij dalende temperaturen ; na iedere temperatuursverandering 

 werd gewacht tot de temperatuur overal dezelfde was geworden. 

 Als abscissen heb ik nu niet genomen cle temperaturen zelf, maar 

 ik heb de verschillende waarnemingen op gelijke afstanden geplaatst, 

 d. w. z. ik heb den tijd als abscis genomen, daarbij dus aannemende 

 dat tusschen twee waarnemingen steeds dezelfde tijd verliep, wat 

 wel niet zoo ver van de waarheid af zal zijn. De temperatuur 282°, Ö 

 (ongecorrigeerd) is die bij welke de meniscus bij verhitting het 

 laatst werd waargenomen en door afkoeling weer verscheen ; het is 

 dus op zeer weinig na de kritische. Men ziet dat de meeste lijnen 

 van gelijke dichtheid bij verhitting de plek verlaten waar de meniscus 

 het laatst werd gezien, en zich hoe langer hoe sneller van die plek 

 verwijderen, om ongeveer bij de hoogst waargenomen temperatuur 

 om te buigen en terug te keeren tot datzelfde punt, dat evenwel 

 slechts door enkele weer is bereikt wanneer de temperatuur tot de 

 kritische is gedaald. 



Uit deze laatste omstandigheid mag men besluiten dat het verloop 

 der lijnen van gelijke dichtheid niet alleen wordt beheerscht door 

 de verandering der temperatuur, maar ook door eene diffusie. Door 

 verhooging van temperatuur, zoowel als door diffusie, wordt de ver- 

 spreiding der stof gelijkmatiger, en verheffen zich dus de lijnen van 

 gelijke dichtheid, die ten slotte uit de teeken ing zouden verdwijnen, 

 indien niet de tem peratuurs verlaging in de tweede helft der proef 

 de verdwenen lijnen, ten deele tenminste, terug liet komen. Maar 

 juist het feit, dat de lijnen van gelijke dichtheid in die tweede helft 

 hooger liggen dan bij gelijke temperaturen in de eerste, bewijst dat 

 hier de voortgaande diffusie den invloed der temperatuur tegenwerkt ; 

 ziehier ongeveer welke het verloop is, door de reeks proeven heen, 

 van het grootste dichtheidsverschil in de buis : 

 t — 282° 283° 284° 285° 286° 288° 286° 284° 283° 282° 

 £ - 50 °/ö 40 % 30 % 25 y 20 % 15 % 15 % 20 ü / 25 % 30 % 



