( 542) 



Physiologie. — De Heer Zwaardemaker biedt eene mededeeling 

 aan over: „De betrekkelijke gevoeligheid van het menschelijk 

 oor voor tonen van verschillende toonshoogte, met orgelpijpen 

 nagegaan." 



Nagenoeg gelijktijdig, doch langs verschillenden weg, werd de 

 betrekkelijke gevoeligheid van het oor, naar gelang van de toons- 

 hoogte, door Max Wien ') en door F. H. Quix en mij 2 ) nagegaan. 

 De uitkomst dezer beide onderzoekingsreeksen bood op sommige 

 punten overeenkomst, op andere verschil. De overeenkomst is: 

 1°. dat er slechts één maximum van gevoeligheid bestaat ; 

 2°. dat dit maximum zich bevindt bij g 4 ; 



3°. dat de zone van redelijke gevoeligheid zich van c 1 tot g'° uitstrekt ; 

 4°. dat daarbuiten, naar de grenzen der toonladder toe, de gevoelig- 

 heid zeer sterk afneemt ; 

 Het verschil is : 

 1°. dat, binnen het bereik der redelijk gevoelige zone, bij Max 

 Wien de gevoeligheid nog sterk uiteenloopt, bij ons daarentegen 

 van dezelfde orde is ; 

 2°. dat het minimum perceptibile bij Max Wien, voor het gevoeligste 

 punt, 100000000 maal kleiner is dan bij ons. 



Bij dezen stand van zaken scheen het gewenscht nog eens, langs 

 een geheel andere methode, de minima perceptibilia door cle geheele 

 toonladder te bepalen. Zoowel telephoon als stem vorken zouden 

 daarbij moeten worden vermeden. Wij namen dus onze toevlucht 

 tot wijde gedekte orgelpijpen, waarvan een reeks in hout van 

 uniform maaksel van C tot g A ter beschikking stond, ten deele 

 samenvallend met de bekende fluiten van Edelmann en waarbij dan 

 het Galtonfluitje kon aansluiten. 



Er zijn eenige reeksen van zulke proeven genomen, deels op de 

 heide te Milligen, deels in de boekengaanderij der Universiteits- 

 bibliotheek te Utrecht, deels in de geluidvrije kamer van het Physi- 

 ologisch-Laboratorium. Daar de uitkomsten, in het algemeen, vrijwel 

 overeenstemmen en later volledig gepubliceerd zullen worden, wensch 

 ik voor het oogenblik slechts twee reeksen, die onder de eenvoudigste 

 voorwaarden zijn genomen, te bespreken. Het zijn a. de eindreeks 

 op de heide, b. de eindreeks in de boekengaanderij. De opstelling, die 

 in beide dezelfde was, worde vooraf gemeenschappelijk beschreven. 



De orgelpijp, die als geluidsbron dienst doet, is dicht bij den bo- 



. i) Max Wien. Physik. Ztsclir. IV p. 69. Pflüger's Archiv Bd. 97. p. 1. 1903. 

 2) Zwaardemaker en Quix. Necl. Tijdschr. v. Geneesk. 1901 II p. 1374: 1902 

 II p. 417. en Engelmann's Archiv. 1902 suppl. p. 367. 



