( 5'5Ö ) 



Aanvulling van het Historisch Overzicht. 



O. Torell. 



De in 1865 door de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen 

 te Haarlem uitgeschreven prijsvraag luidde als volgt : 



„On sait, surtout par Ie travail de M. Roemer a Breslau, que 

 plusieurs des fossiles, que 1'on trouve pres de Groningue appartien- 

 nent aux mêmes espèces que ceux que 1'on trouve dans les terrains 

 siluriens de File de Gothland. Ce fait a conduit M. Roemer a la con- 

 elusion, que Ie diluvium de Groningue a été transporté de cette ïle 

 de Gothland ; mais cette origine paraït peu conciliable avec la direc- 

 tion dans laquelle ce diluvium est déposé, direction qui indiquerait 

 pi li tot un transport de la partie meridionale de la Norvège. La 

 Société désire voir décidée cette question par une comparaison exacte 

 des fossiles de Groningue avec les minéraux et les fossiles des terrains 

 siluriens et autres de cette partie de la Norvège, en avant égard 

 aussi aux modifications que Ie transport d'un pays éloigné et ses 

 suites ont fait subir a ces minéraux et a ces fossiles." 



Torell's antwoord hierop bestaat uit twee deelen. Het eerste 

 deel behandelt de eigenlijke vraag en heeft tot titel : „Essai sur la 

 question proposée de la Société Hollandaise des Sciences a Harlem." 

 Daarin worden de hem bekende versteeningen van Groningen opge- 

 somd met vermelding van literatuur en geologisch voorkomen. 

 Nieuwe soorten komen daaronder bijna niet voor, zoodat deze 

 beschrijving weinig meer is dan een uitwerking van Roemer's 

 bewerking der Groninger fossielen. Dit is trouwens niet te verwon- 

 deren, omdat zijn materiaal ook grootendeels afkomstig was van 

 Cohen, dien hij in 1865 heeft bezocht. Wel bevonden zich onder de 

 hem uit het museum van Natuurlijke Historie te Groningen verstrekte 

 collectie, waarover ik in mijn eerste stuk reeds heb gesproken 

 (36, p. XXXIII), verschillende fossielen, die aan Roemer niet bekend 

 waren, doch Torell schijnt zich toentertijd met de bepaling van 

 nieuwe versteeningen niet in 't bijzonder te hebben beziggehouden. 

 Uit zijne opsomming trekt hij alleen het resultaat, dat de sedimen- 

 taire zwerfsteenen wel van Noorwegen zouden kunnen afkomstig 

 zijn, doch dat daarvoor geen enkel bewijs en veeleer de herkomst 

 van Oesel-Gotland waarschijnlijker is. 



In de tweede helft van dit eerste stuk evenwel behandelt hij de 

 gesteenten zelf. Door vergelijking met kalksteenen van Noorwegen 

 en Gotland komt hij er toe het eerste terrein geheel uit te sluiten 

 en deze uitkomst wordt verder nog gesteund door hetgeen de kristal- 

 lijne zwerfsteenen, die nu ook worden beschreven, leeren. Nadat ook 



